Mặt kính bếp từ thường nứt vỡ vì va đập tại một điểm, như lọ gia vị rơi xuống, nắp gang đập mạnh, đồ cứng va vào cạnh và góc kính, hoặc vì lắp đặt ép mép kính; còn trầy xước chủ yếu do hạt cát, vụn cứng dưới đáy nồi bị kéo lê. Loại kính dùng cho mặt bếp chịu được nóng lạnh đột ngột khá tốt, chịu được trọng lượng nồi đầy đặt đều, nhưng không mạnh trước cú đập nhỏ mà tập trung.
Quảng cáo hay nói "kính chịu lực", "chịu nhiệt cao", "chống trầy". Các câu đó không sai, nhưng thường thiếu điều kiện đi kèm. Bài này giải thích mặt bếp được làm từ gì, nó mạnh và yếu ở đâu, những nguyên nhân nứt vỡ hay gặp, việc cần làm ngay khi kính đã nứt, và thói quen giữ mặt kính bền. Bài không hướng dẫn tự thay kính hay sửa bếp.
Mặt bếp làm từ gì: kính gốm và kính cường lực
Phần lớn mặt bếp từ và bếp hồng ngoại dùng kính gốm, một loại vật liệu được nung để tạo cấu trúc tinh thể rất nhỏ bên trong, giúp nó gần như không giãn nở khi nóng lên. Nhờ vậy, kính gốm chịu được việc một vùng nóng rất cao trong khi vùng bên cạnh còn nguội, hay một ít nước lạnh đổ lên mặt đang nóng, mà không nứt vì sốc nhiệt.
Một số bếp, thường ở phân khúc phổ thông, dùng kính cường lực. Kính cường lực được xử lý nhiệt để bề mặt chịu nén, cứng hơn kính thường nhiều lần, nhưng khả năng chịu chênh lệch nhiệt độ lớn và kéo dài kém hơn kính gốm. Khi kính cường lực vỡ, nó thường vỡ vụn thành nhiều mảnh nhỏ.
Thông tin về loại kính đôi khi có trên tem thông số hoặc sách hướng dẫn, đôi khi chỉ là một dòng chữ chung chung trên hộp. Nếu muốn biết, hỏi thẳng nơi bán và xin xem tài liệu kỹ thuật, thay vì dựa vào tên gọi quảng cáo.
Dù là loại nào, cả hai đều là kính. Chúng cứng nhưng giòn: chịu nén tốt, chịu một lực phân bố đều tốt, nhưng một cú va đập dồn vào một điểm nhỏ, nhất là gần mép, có thể làm nứt. Hiểu điều này là hiểu gần hết nguyên nhân vì sao mặt bếp vỡ.
Mặt kính bếp chịu được gì, không chịu được gì
Bảng dưới đây mô tả tính chất chung của mặt kính bếp theo hiểu biết phổ thông, không phải phép thử trên một mẫu bếp cụ thể. Giới hạn chính xác của bếp bạn nằm trong sách hướng dẫn.
| Tình huống | Mức chịu đựng thường thấy | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nồi đầy đặt nhẹ lên vùng nấu | Tốt | Lực phân bố đều trên đáy nồi |
| Nóng lạnh đột ngột, nước tràn lên mặt nóng | Tốt với kính gốm, kém hơn với kính cường lực | Vẫn nên lau sau khi bớt nóng |
| Vật cứng nhỏ rơi từ trên cao xuống | Kém | Lọ gia vị, nắp gang, dao, cối đá là thủ phạm hay gặp |
| Va đập vào cạnh, góc kính | Rất kém | Mép kính là chỗ yếu nhất |
| Hạt cát, vụn cứng bị kéo lê dưới nồi | Kém, gây trầy | Trầy không làm vỡ ngay nhưng xấu dần |
| Nồi đun cạn, chảo trống để lâu ở mức cao | Không nên | Quá nhiệt cục bộ có thể làm hỏng mặt kính và đáy nồi |
| Chất đồ nặng, đứng hoặc tì người lên | Không nên | Mặt bếp không phải mặt bàn chịu tải |
Nhìn bảng, bạn thấy những tình huống nguy hiểm nhất đều xảy ra khi bếp đang không nấu: đồ rơi khi lấy gia vị trên kệ, va chạm khi dọn dẹp, chất đồ lên bếp vì thiếu chỗ. Bếp nhỏ, kệ gia vị ngay phía trên bếp là cấu hình hay gặp nhất của các vụ vỡ kính.
Những nguyên nhân nứt vỡ hay gặp
Đồ rơi từ kệ phía trên. Lọ thuỷ tinh đựng gia vị, chai nước mắm, cối giã tỏi đặt trên kệ ngay trên bếp. Một lần tuột tay là đủ.
Đặt nồi gang, chảo gang mạnh tay. Nồi gang nặng, đáy cứng, nếu thả xuống từ một khoảng cách nhỏ hoặc đặt nghiêng để một cạnh đáy chạm trước, lực dồn vào một điểm.
Va vào cạnh và góc. Kéo nồi ra khỏi bếp và để quai chạm vào mép kính, hay khi lau dọn dùng vật cứng gõ vào cạnh. Mép kính bếp đơn đặt bàn còn dễ bị va khi cất bếp vào tủ.
Lắp đặt ép mép kính. Bếp âm cần lỗ khoét trên mặt đá đúng kích thước và khe giãn nở theo hướng dẫn lắp đặt. Lỗ khoét hẹp, mặt đá không phẳng hoặc keo, ốc siết lệch tạo ứng suất lên mép kính. Vết nứt kiểu này có thể xuất hiện sau một thời gian dùng mà không có va đập nào.
Quá nhiệt kéo dài. Nồi đun cạn quên tắt, chảo trống để mức cao, đĩa kim loại mỏng nung đỏ. Bếp có cảm biến bảo vệ, nhưng thói quen này vẫn không tốt cho mặt kính.
Dùng mặt bếp làm chỗ để đồ. Đặt thớt, túi gạo, đồ điện lên mặt bếp đã tắt, rồi một ngày ai đó bật nhầm, hoặc trẻ trèo lên.
Trầy xước và vết loang: phần lớn tránh được
Cát, hạt muối dưới đáy nồi. Đáy nồi đặt trên sàn, trên chậu rửa có cát, rồi đặt lên bếp và xoay qua lại. Đây là nguồn trầy phổ biến nhất. Lau đáy nồi trước khi đặt lên là đủ.
Kéo lê nồi chảo. Đáy nồi gang hoặc đáy có vân nhám kéo qua lại để "xào" thay cho nhấc lên. Nhấc lên rồi đặt xuống giúp mặt kính đỡ trầy.
Miếng cọ ráp, bột tẩy có hạt. Làm mờ bề mặt và tạo xước mảnh. Nên dùng khăn mềm, dung dịch hoặc dụng cụ cạo chuyên dụng mà hướng dẫn của bếp cho phép.
Đường và món nhiều đường cháy dính. Đường tan chảy bám trên mặt kính nóng có thể làm hỏng bề mặt khi nguội. Nhiều sách hướng dẫn khuyên xử lý ngay theo cách được mô tả; đọc trước để biết cách làm an toàn với bếp của bạn.
Vết loang cầu vồng, vệt trắng. Thường là cặn khoáng từ nước tràn hoặc dầu mỡ bị nung, không phải hỏng kính. Lau đúng cách thường làm mờ đi, dù không phải lúc nào cũng mất hẳn.
Khi mặt kính đã nứt: làm gì ngay
Một vết nứt, dù nhỏ như sợi tóc, nghĩa là lớp vỏ ngăn cách giữa bạn và mạch điện bên dưới không còn nguyên vẹn. Nước tràn, dầu mỡ có thể lọt xuống. Các bước nên làm:
- Tắt bếp, nhấc nồi ra nếu làm được an toàn, không chạm vào chỗ nứt.
- Rút phích hoặc ngắt aptomat cấp điện cho bếp.
- Không tiếp tục nấu "cho xong bữa", không dán băng keo hay phủ tấm lót lên rồi dùng tiếp.
- Chụp ảnh vết nứt, ghi lại hoàn cảnh xảy ra, giữ hoá đơn và phiếu bảo hành.
- Liên hệ nơi bảo hành hoặc nơi bán để kiểm tra và thay kính đúng loại cho bếp.
- Nếu bếp còn bảo hành, hỏi rõ trường hợp vỡ do va đập có được bảo hành không; nhiều nơi loại trừ, nhưng vỡ do lỗi lắp đặt hay lỗi vật liệu có thể được xem xét.
Thay kính bếp là việc của kỹ thuật viên, vì cần tháo bếp, gỡ keo, lắp lại đúng khe và kiểm tra cách điện. Kính thay thế phải đúng loại và đúng kích thước của bếp, không dùng kính cắt sẵn thông thường.
Đọc chậm lại những câu quảng cáo về mặt kính
Những câu dưới đây hay gặp trên hộp và trong lời giới thiệu. Chúng có cơ sở, nhưng bạn nên đặt kèm câu hỏi "trong điều kiện nào":
- “Kính chịu lực hàng chục kilôgam”. Thường là tải trọng đặt đều trên diện rộng, không phải một vật nặng rơi xuống từ trên cao.
- “Kính chịu nhiệt hàng trăm độ”. Đúng với kính gốm, nhưng chịu nhiệt khác chịu va đập. Kính chịu nóng giỏi vẫn có thể nứt vì lọ gia vị rơi.
- “Chống trầy xước”. Nghĩa là cứng hơn kính thường, không có nghĩa cát và đáy nồi gang không để lại vết.
- “Kính nhập khẩu”. Xuất xứ không nói lên loại kính, độ dày hay cách lắp. Hỏi loại kính và độ dày có ích hơn.
- “Mặt kính liền khối dễ vệ sinh”. Đúng, và đây là điểm mạnh thật của mặt bếp kính. Dễ vệ sinh không có nghĩa được dùng mọi loại dụng cụ cọ rửa.
Không có câu quảng cáo nào ở trên là sai hẳn. Vấn đề là chúng thường được đọc như lời hứa "không bao giờ vỡ", trong khi mặt kính bếp vẫn là kính.
Giữ mặt kính bền: vài thay đổi nhỏ trong bếp
Cách hiệu quả nhất không nằm ở loại kính, mà ở cách sắp xếp căn bếp. Nếu có thể, dời kệ gia vị, lọ thuỷ tinh và đồ nặng khỏi vị trí ngay phía trên bếp. Nhiều vụ vỡ kính xảy ra đơn giản vì vật nặng được để ở chỗ dễ rơi nhất.
Tập thói quen lau đáy nồi trước khi đặt lên bếp và nhấc nồi thay vì kéo lê. Với nồi gang, đặt nhẹ, đáy phẳng chạm mặt kính cùng lúc. Không dùng mặt bếp làm bàn phụ để thớt, đồ khô hay thiết bị khác; nếu thiếu chỗ, một tấm kệ di động bên cạnh an toàn hơn.
Lau mặt kính khi đã bớt nóng bằng khăn mềm, dung dịch phù hợp theo hướng dẫn, và xử lý ngay những vết tràn có đường theo cách sách hướng dẫn mô tả. Với bếp âm, khi lắp mới hoặc thay mặt đá, hãy yêu cầu thợ lắp theo đúng kích thước khoét và khe hở trong tài liệu lắp đặt, kiểm tra mặt đá phẳng.
Nhà có trẻ nhỏ thì bật khoá trẻ em, không để trẻ trèo lên bàn bếp, không để đồ chơi cứng trên mặt bếp. Những việc này mất rất ít công sức nhưng tránh được một lần thay kính và một bữa ăn dang dở.
Cuối cùng, nếu bạn đang chọn bếp mới, hãy coi mặt kính là một bộ phận có thể phải thay trong đời bếp, như lòng nồi cơm. Hỏi trước nơi bán xem kính thay thế có sẵn không, thay ở đâu, và bếp dùng loại kính gì. Biết trước những điều này, một sự cố vỡ kính sẽ chỉ là chuyện phiền, không thành lý do phải bỏ cả chiếc bếp.
Câu hỏi thường gặp
Mặt kính bếp từ nứt nhỏ có dùng tiếp được không?
Không nên. Vết nứt dù nhỏ làm lớp ngăn cách giữa người dùng và mạch điện không còn kín, nước và dầu mỡ có thể lọt xuống. Hãy ngắt điện, ngừng dùng và liên hệ nơi bảo hành để thay kính đúng loại.
Mặt kính bếp từ vỡ có được bảo hành không?
Tuỳ chính sách từng nơi. Vỡ do va đập thường bị loại trừ, nhưng vỡ do lỗi vật liệu hoặc lỗi lắp đặt có thể được xem xét. Chụp ảnh, ghi hoàn cảnh xảy ra và giữ hoá đơn để trao đổi rõ ràng.
Kính gốm và kính cường lực trên bếp khác nhau thế nào?
Kính gốm gần như không giãn nở khi nóng nên chịu sốc nhiệt rất tốt, hay dùng cho bếp cao cấp hơn. Kính cường lực cứng và chịu va đập khá, nhưng chịu chênh lệch nhiệt lớn kém hơn. Cả hai đều giòn trước va đập điểm và va vào cạnh.
Làm sao để mặt kính bếp hết trầy xước?
Vết xước đã có thường không xoá hẳn được, chỉ có thể lau sạch để bớt lộ. Cách tốt nhất là phòng: lau đáy nồi trước khi đặt, nhấc thay vì kéo lê, dùng khăn mềm và dụng cụ vệ sinh mà hướng dẫn của bếp cho phép.
Đặt nồi gang lên bếp từ có làm vỡ kính không?
Nồi gang dùng tốt trên bếp từ, nhưng nặng và đáy cứng. Nếu thả mạnh, đặt nghiêng để cạnh đáy chạm trước hoặc kéo lê, nó có thể làm trầy hoặc nứt kính. Đặt nhẹ, đáy phẳng chạm cùng lúc và nhấc lên khi di chuyển là đủ an toàn.
Vì sao bếp âm mới lắp vài tháng đã nứt mép kính?
Một nguyên nhân hay gặp là lỗ khoét mặt đá không đúng kích thước, mặt đá không phẳng hoặc thiếu khe giãn nở, tạo ứng suất lên mép kính. Báo ngay nơi bán và đơn vị lắp đặt, chụp lại vị trí nứt, vì đây có thể là lỗi lắp đặt.