Bếp từ không hợp với ba kiểu nấu: xào lắc chảo liên tục, nấu bằng chảo hoặc nồi đáy tròn, đáy cong, và những món cần lửa trực tiếp táp vào thực phẩm như nướng bánh tráng, nướng cà, khò cháy cạnh. Lý do không nằm ở chất lượng bếp mà ở cơ chế: bếp từ chỉ làm nóng đáy nồi đang áp phẳng trên mặt kính, nhấc nồi lên là ngừng truyền năng lượng, và không tạo ra ngọn lửa nào.
Bài này không chê bếp từ. Nó là thiết bị tốt cho rất nhiều nhà: đun nước nhanh, mặt bếp dễ lau, ít làm nóng căn bếp, không có lửa hở. Nhưng nếu nhà bạn nấu nhiều món xào kiểu Việt, hay nướng trực tiếp, bạn nên biết trước những giới hạn này để quyết định có giữ thêm một bếp ga nhỏ hay không, thay vì phát hiện ra sau khi đã đập bỏ bếp cũ.
Bếp từ nóng thế nào, và vì sao điều đó quyết định kiểu nấu
Dưới mặt kính của bếp từ là một cuộn dây đồng. Khi bếp bật, dòng điện xoay chiều tần số cao chạy qua cuộn dây tạo ra từ trường biến thiên. Đáy nồi bằng vật liệu nhiễm từ đặt lên trên sẽ có dòng điện xoáy chạy trong chính lớp kim loại đó, và đáy nồi tự nóng lên. Mặt kính chỉ nóng lên vì nhận lại nhiệt từ đáy nồi.
Từ cơ chế này rút ra ba hệ quả. Thứ nhất, nhiệt chỉ sinh ra ở phần đáy nồi nằm trong vùng từ trường, tức là vùng tròn phía trên cuộn dây. Thứ hai, càng xa mặt kính, từ trường càng yếu rất nhanh; nhấc nồi lên vài centimet là gần như mất hẳn năng lượng truyền vào. Thứ ba, đáy nồi phải nằm phẳng, sát mặt kính để nhận năng lượng hiệu quả.
Bếp ga hoạt động ngược lại: ngọn lửa là khí nóng bao quanh đáy và cả thành nồi, chảo nhấc lên vẫn ở trong vùng khí nóng, chảo đáy tròn vẫn được lửa ôm lấy. Đó là lý do nhiều thói quen nấu nướng hình thành quanh bếp ga không chuyển sang bếp từ được nguyên vẹn.
Hiểu ba hệ quả trên, bạn tự đoán được gần hết những món mà bếp từ làm kém, mà không cần nghe ai kể.
Xào lắc chảo: nhấc lên là mất lửa
Món xào kiểu Việt và kiểu Hoa thường dựa vào động tác hất chảo: nhấc chảo lên, đảo cho thực phẩm tung lên rơi xuống, rồi đặt lại. Trên bếp ga, trong lúc chảo ở trên không, lửa vẫn liếm đáy và thành chảo, nhiệt không bị ngắt. Trên bếp từ, mỗi lần nhấc chảo, đáy rời vùng từ trường và bếp ngừng nạp năng lượng. Nhiều bếp còn tự ngắt hoặc báo lỗi không có nồi nếu chảo nhấc lên quá vài giây.
Hệ quả là chảo nguội đi sau mỗi lần hất, rau ra nước nhiều hơn, thịt dễ bị luộc trong nước của chính nó thay vì săn lại. Những món xào cần chảo thật nóng, nhanh tay như rau muống xào tỏi, mì xào giòn, cơm chiên tơi hạt là nhóm hay làm người mới chuyển sang bếp từ thất vọng.
Có cách thích nghi: để chảo nằm yên trên mặt kính và đảo bằng xẻng thay vì hất; làm nóng chảo kỹ trước khi cho thực phẩm; xào từng mẻ nhỏ để nhiệt không tụt; dùng chảo đáy dày tích nhiệt tốt. Với nhiều món, kết quả đủ ngon. Nhưng nếu người nấu chính trong nhà gắn bó với kiểu hất chảo, đây là điểm nên bàn trước khi bỏ hẳn bếp ga.
Cũng nên tránh kéo lê chảo qua lại trên mặt kính để thay cho động tác hất, vì đáy chảo nhám kéo lê lâu ngày có thể làm trầy mặt kính.
Chảo đáy tròn, nồi đáy cong và nồi quá nhỏ
Chảo đáy tròn kiểu chảo gang sâu lòng. Chỉ một điểm nhỏ ở đáy chạm mặt kính, phần còn lại cong lên khỏi vùng từ trường. Bếp có thể không nhận nồi, hoặc chỉ làm nóng một vùng rất nhỏ giữa đáy. Có loại bếp từ mặt lõm dành cho chảo tròn, nhưng đó là thiết bị riêng, không phải bếp âm phẳng thông thường.
Nồi đáy cong vênh theo thời gian. Nồi mỏng dùng lâu năm trên bếp ga hay bị phồng hoặc lõm đáy. Trên bếp từ, khe hở giữa đáy và mặt kính làm giảm hiệu quả, bếp kêu to hơn, và nồi có thể bị xoay trên mặt kính khi sôi.
Nồi, ca quá nhỏ. Nhiều bếp từ chỉ nhận nồi khi đáy đủ lớn so với vùng nấu. Ca nhỏ đun sữa, ấm pha trà đáy bé có thể không được nhận, hoặc nhận nhưng nóng kém. Kích thước tối thiểu được ghi trong sách hướng dẫn của bếp.
Nồi đất, nồi nhôm, nồi thuỷ tinh, ấm đồng. Không có lớp nhiễm từ thì không nóng. Đây là những thứ nhiều gia đình Việt hay dùng cho món kho, sắc nước, pha trà. Đĩa chuyển nhiệt đặt giữa bếp và nồi có thể giúp dùng tạm, nhưng làm mất phần lớn ưu điểm về tốc độ và hiệu suất, lại làm đĩa và mặt kính rất nóng.
Món cần lửa trực tiếp mà bếp từ không làm được
Một số món trong bếp Việt không đơn thuần là "làm nóng nồi" mà cần ngọn lửa hoặc than chạm trực tiếp vào thực phẩm. Bếp từ không tạo ra ngọn lửa nên các việc sau gần như không làm được trên bếp từ phẳng:
- Nướng bánh tráng, bánh đa trực tiếp trên lửa cho phồng giòn.
- Nướng cà tím, ớt, cà chua cho cháy vỏ để bóc, lấy mùi khói.
- Thui, khò cháy cạnh thịt, cá, hoặc làm sém da gà, da heo.
- Hơ lá chuối cho mềm trước khi gói bánh, hơ mực khô.
- Đốt nóng đầu muỗng, dao để làm cháy đường trên mặt bánh.
- Rang hạt, rang muối bằng chảo đất hoặc nồi gang đáy tròn kiểu cũ.
Với nhóm việc này, nhiều nhà giữ một bếp ga mini hoặc dùng lò nướng, nồi chiên không dầu cho một vài món thay thế. Không có thiết bị nào thay được hoàn toàn mùi khói của lửa trực tiếp.
Có người thử đặt vỉ nướng hay đĩa kim loại lên bếp từ rồi nướng bánh tráng trên đó. Cách này cho bánh chín nhưng không phồng giòn như hơ lửa, lại dễ làm mặt kính chịu nhiệt cục bộ rất cao. Một số bếp sẽ tự ngắt vì quá nhiệt. Trước khi thử bất kỳ mẹo nào kiểu này, hãy đọc phần cảnh báo trong sách hướng dẫn của bếp, vì nhiều nơi ghi rõ không làm nóng vật dụng rỗng hoặc đĩa kim loại mỏng ở công suất cao.
Đối chiếu nhanh: kiểu nấu và mức hợp với bếp từ
Bảng dưới đây dựa trên cơ chế của bếp từ phẳng thông thường. Một số bếp có tính năng riêng giúp cải thiện vài kiểu nấu, hãy kiểm trong sách hướng dẫn.
| Kiểu nấu | Mức hợp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đun nước, nấu canh, luộc | Rất hợp | Nhanh, ít thất thoát nhiệt |
| Hầm, kho liu riu | Hợp, tuỳ bếp | Mức lửa nhỏ ở một số bếp chạy theo kiểu bật tắt ngắt quãng |
| Chiên, rán trong chảo phẳng | Hợp | Giữ nhiệt dầu ổn định, nhưng cần chảo đáy phẳng, dày |
| Xào đảo bằng xẻng, chảo nằm yên | Khá hợp | Làm nóng chảo kỹ, xào mẻ nhỏ |
| Xào hất chảo liên tục | Kém | Nhấc chảo là ngừng truyền năng lượng |
| Chảo đáy tròn, nồi đáy cong | Kém | Ít tiếp xúc với vùng từ trường |
| Nướng, thui trực tiếp trên lửa | Không làm được | Không có ngọn lửa |
| Nồi đất, nồi nhôm, ấm đồng | Không dùng trực tiếp | Cần đáy nhiễm từ hoặc đĩa chuyển nhiệt |
Nếu phần lớn món nhà bạn nằm ở năm hàng đầu, bếp từ là lựa chọn rất hợp lý. Nếu nhiều món nằm ở ba hàng cuối, hãy tính đến chuyện giữ thêm một bếp ga nhỏ hoặc một bếp hồng ngoại cho nồi đất, ấm đồng.
Chỗ bếp từ làm tốt thật, để công bằng
Đun sôi nhanh. Năng lượng đi thẳng vào đáy nồi, ít thất thoát ra không khí, nên đun nước, luộc rau, nấu canh thường nhanh hơn bếp ga gia đình.
Căn bếp mát hơn. Không có ngọn lửa toả khí nóng ra xung quanh, người đứng bếp mùa hè dễ chịu hơn hẳn, máy hút mùi cũng đỡ vất vả.
Không lửa hở, không khí gas. Giảm nguy cơ cháy rèm, cháy tóc, rò rỉ gas. Phần lớn bếp có khoá trẻ em và tự ngắt khi không có nồi.
Mặt phẳng dễ lau. Không có kiềng, không có họng đốt. Nước canh trào chỉ cần lau là sạch, miễn là lau khi mặt kính đã nguội bớt.
Điều chỉnh nhiệt nhanh. Giảm mức là nhiệt giảm gần như ngay, giúp tránh trào và cháy khét ở những món cần canh chừng.
Hẹn giờ tắt. Phần lớn bếp từ có hẹn giờ cho từng vùng nấu. Nồi canh, nồi cháo tự tắt đúng lúc, người nấu không phải nhớ quay lại vặn lửa như bếp ga.
Chiên rán ổn định nhiệt dầu. Ở mức công suất vừa, bếp giữ nhiệt độ chảo khá đều, giúp món chiên vàng đều hơn, miễn là chảo phẳng và đủ dày.
Trước khi bỏ bếp ga: thử một tuần nấu như thật
Nhiều nhà chỉ nhận ra giới hạn của bếp từ sau khi đã tháo bếp ga, đục đá, lắp bếp âm. Một tuần thử nghiệm đơn giản giúp tránh điều đó:
- Mượn hoặc dùng một bếp từ đơn đặt trên mặt bàn, để cạnh bếp ga hiện có.
- Trong bảy ngày, cố gắng nấu mọi món thường ngày trên bếp từ, chỉ chuyển sang bếp ga khi thật sự không làm được.
- Ghi lại những món phải chuyển sang bếp ga và lý do: chảo không vừa, nồi không nhận, cần lửa trực tiếp hay xào không ngon.
- Ghi lại những nồi, chảo, ấm trong nhà không dùng được trên bếp từ. Đây là chi phí thay đồ nấu mà nhiều người quên tính.
- Cuối tuần, hỏi người nấu chính trong nhà có muốn thay đổi thói quen xào, nướng hay không.
Nếu danh sách món phải chuyển sang bếp ga chỉ có một hai món hiếm khi nấu, bạn có thể yên tâm chuyển hẳn. Nếu danh sách dài, phương án bếp từ kết hợp một bếp ga mini thường hợp lý hơn cả.
Câu hỏi thường gặp
Bếp từ có xào rau ngon được không?
Được, nếu bạn thay đổi cách xào: làm nóng chảo đáy dày thật kỹ, để chảo nằm yên trên mặt kính và đảo bằng xẻng, xào từng mẻ nhỏ. Kiểu hất chảo liên tục thì bếp từ làm kém hơn bếp ga, vì mỗi lần nhấc chảo là năng lượng ngừng truyền vào.
Dùng chảo đáy tròn trên bếp từ được không?
Với bếp từ mặt phẳng thông thường, chảo đáy tròn tiếp xúc rất ít nên nóng kém hoặc bếp không nhận. Có bếp từ mặt lõm dành riêng cho chảo tròn. Nếu không có, bạn nên chọn chảo đáy phẳng, dày, có lớp nhiễm từ.
Có nên bỏ hẳn bếp ga khi chuyển sang bếp từ?
Tuỳ thói quen nấu của nhà bạn. Nếu ít xào hất chảo, ít nướng trực tiếp và không dùng nồi đất, bỏ bếp ga thường không sao. Nếu hay làm những món này, nhiều nhà giữ một bếp ga mini hoặc bếp hồng ngoại làm bếp phụ.
Đĩa chuyển nhiệt có giúp dùng nồi đất trên bếp từ không?
Có thể dùng tạm, vì đĩa nhiễm từ nóng lên rồi truyền nhiệt sang nồi. Nhưng hiệu suất giảm nhiều, đĩa và mặt kính trở nên rất nóng, nên phải đọc hướng dẫn của bếp xem có cho phép không và tránh để đĩa nóng lâu ở công suất cao.
Vì sao xào trên bếp từ rau hay ra nước?
Chảo không đủ nóng hoặc nguội đi mỗi lần nhấc lên, cộng với cho quá nhiều rau một lúc làm nhiệt tụt. Rau mất nước ra chảo trước khi kịp săn. Làm nóng chảo kỹ, xào mẻ nhỏ và không nhấc chảo khỏi mặt kính sẽ cải thiện rõ.
Bếp từ có nướng được thịt không?
Bếp từ không nướng trực tiếp trên lửa được, nhưng có thể dùng chảo nướng gang hoặc chảo vân nướng đáy phẳng có lớp nhiễm từ để áp chảo, tạo vân cháy. Mùi khói than hoặc lửa trực tiếp thì bếp từ không tạo ra được.