Phần lớn tiếng kêu của bếp từ là bình thường: tiếng ù hoặc rè khi nấu ở công suất cao, tiếng tách tách đều nhịp ở mức lửa nhỏ, và tiếng quạt vẫn chạy thêm một lúc sau khi tắt bếp. Chúng đến từ chính cơ chế cảm ứng từ, từ đáy nồi và từ quạt làm mát bo mạch. Tiếng đáng lo là tiếng nổ lép bép, tiếng rít kèm mùi khét, bếp tự tắt liên tục hoặc mặt kính có tia lửa: lúc đó nên ngắt điện và gọi bảo hành.
Ít quảng cáo nào nói trước rằng bếp từ có tiếng. Người chuyển từ bếp ga sang thường giật mình vì những âm thanh lạ, rồi lo bếp lỗi. Bài này giải thích từng loại tiếng, nguyên nhân, cách giảm tiếng bằng việc chọn và đặt nồi, và ranh giới giữa tiếng bình thường với tiếng phải dừng lại. Bài không hướng dẫn mở bếp hay sửa mạch.
Vì sao một cái bếp không có lửa lại phát ra tiếng
Bếp từ làm nóng nồi bằng từ trường biến thiên rất nhanh. Từ trường này không chỉ tạo dòng điện xoáy trong đáy nồi, mà còn tạo lực rất nhỏ làm các lớp kim loại trong đáy nồi rung theo. Phần lớn rung động nằm ở tần số tai người không nghe được, nhưng một phần lọt vào dải nghe được, thành tiếng ù, rè hoặc rít nhẹ.
Bên trong bếp còn có bo mạch công suất, linh kiện chuyển mạch nhanh và cuộn dây. Những linh kiện này sinh nhiệt, nên bếp có quạt hút gió từ bên dưới hoặc phía sau để làm mát. Tiếng quạt là âm thanh dễ nghe nhất, nhất là trong căn bếp yên tĩnh buổi tối.
Cuối cùng, cách bếp điều khiển công suất cũng tạo ra tiếng. Ở mức lửa nhỏ, nhiều bếp không giảm công suất liên tục được mà bật tắt theo chu kỳ, mỗi lần chuyển trạng thái có thể có tiếng tách hoặc tiếng rơ le nhỏ.
Ba nguồn tiếng này đều có mặt ở hầu hết bếp từ, từ bếp đơn đặt bàn đến bếp âm nhiều vùng nấu. Khác nhau là mức to nhỏ, và mức này phụ thuộc rất nhiều vào chiếc nồi bạn đặt lên.
Từng loại tiếng: bình thường hay không
Bảng dưới đây giúp bạn nhận diện nhanh. Khi nghi ngờ, đối chiếu với mục khắc phục sự cố trong sách hướng dẫn của bếp, vì mỗi bếp có đặc điểm riêng.
| Tiếng | Thường xuất hiện khi | Nhận định |
|---|---|---|
| Ù, rè trầm | Nấu ở công suất cao, nhất là với nồi đáy nhiều lớp | Bình thường, thường giảm khi hạ mức |
| Rít cao, như tiếng muỗi | Nồi nhẹ, nồi đáy mỏng, hai vùng cùng chạy | Thường bình thường; đổi nồi có thể hết |
| Tách tách đều nhịp | Mức lửa nhỏ, bếp bật tắt theo chu kỳ | Bình thường với nhiều bếp |
| Tiếng quạt chạy | Khi nấu và vài phút sau khi tắt | Bình thường, đang làm mát linh kiện |
| Lạch cạch, nồi rung xê dịch | Đáy nồi cong, nồi nhẹ, tay cầm lỏng | Do nồi, không phải lỗi bếp |
| Nổ lép bép, tiếng chập kèm mùi khét | Bất kỳ lúc nào | Bất thường: ngắt điện, ngừng dùng |
| Quạt kêu to, rè cơ học, cọ xát | Bếp đã dùng lâu, bụi bám | Nên cho kỹ thuật viên kiểm tra |
Điểm mấu chốt: tiếng bình thường thay đổi theo nồi và theo mức công suất, và biến mất khi tắt bếp, ngoại trừ quạt. Tiếng bất thường thường đi kèm dấu hiệu khác như mùi, khói, bếp tự ngắt hoặc mã lỗi.
Tiếng đến từ chiếc nồi nhiều hơn bạn nghĩ
Đáy nồi nhiều lớp. Nồi có đáy ghép từ nhiều lớp kim loại khác nhau, như nhôm kẹp giữa hai lớp thép, dễ phát tiếng ù hơn ở công suất cao vì các lớp rung với mức khác nhau. Tiếng này không có nghĩa nồi kém, nó đi kèm thiết kế giúp nhiệt phân bố đều.
Nồi nhẹ, đáy mỏng. Nồi mỏng rung dễ hơn, tiếng rít cao rõ hơn. Nồi dày, nặng thường êm hơn.
Đáy cong hoặc không phẳng. Đáy không áp sát mặt kính làm nồi rung lạch cạch, có khi xoay nhẹ trên mặt kính khi sôi. Đặt nồi lên mặt bàn phẳng, nhìn ngang, thấy cập kênh là biết.
Nồi gần cạn hoặc trống. Nồi có ít nước hoặc chảo trống rung mạnh hơn nồi đầy, vì khối lượng bên trong không giảm chấn. Đun chảo trống quá lâu cũng không tốt cho chảo và mặt kính.
Tay cầm, nắp lỏng. Rung từ đáy truyền lên làm vít tay cầm, nắp nồi kêu lạch cạch. Siết lại tay cầm hoặc nhấc nắp ra là hết.
Nồi nhỏ hơn vùng nấu. Đáy nồi chỉ phủ một phần vùng từ trường, bếp phải làm việc ở chế độ kém hiệu quả hơn và có thể kêu to hơn.
Tiếng tách tách ở mức lửa nhỏ, và chuyện nó ảnh hưởng món ăn
Nhiều bếp từ, đặc biệt ở phân khúc phổ thông, có một mức công suất tối thiểu mà bo mạch có thể duy trì liên tục. Khi bạn chọn mức thấp hơn ngưỡng đó, bếp không giảm đều được mà chạy ở mức tối thiểu vài giây rồi ngắt vài giây, lặp lại. Tiếng tách tách hay tiếng rơ le khe khẽ bạn nghe chính là những lần chuyển trạng thái.
Với tai, đây chỉ là tiếng ồn nhỏ. Với nồi, nó có nghĩa là nhiệt dao động: nồi sôi lăn tăn rồi lặng, rồi lại sôi. Món kho, nước sốt sánh, cháo đặc ở mức này có thể vẫn bị dính đáy ở những đợt bếp chạy, vì mức tối thiểu đó không hẳn là nhỏ.
Sách hướng dẫn hoặc thông số kỹ thuật đôi khi ghi rõ bếp có điều chỉnh liên tục ở mức thấp hay không, nhưng thường thì không. Cách tự nhận biết: đặt nồi nước ở mức thấp nhất, quan sát xem mặt nước sôi đều liên tục hay sôi lên rồi lặng theo nhịp, và lắng nghe tiếng tách.
Nếu bếp nhà bạn chạy kiểu ngắt quãng, có thể bù lại bằng nồi đáy dày tích nhiệt tốt, khuấy món đặc thường hơn, hoặc dùng mức cao hơn một nấc với nắp hé. Đây là giới hạn thiết kế, không phải lỗi cần sửa.
Quạt vẫn chạy sau khi tắt bếp
Đây là câu hỏi rất hay gặp, và câu trả lời đơn giản: quạt đang làm mát bo mạch và cuộn dây. Khi bạn tắt bếp, nồi nóng vẫn nằm trên mặt kính, mặt kính nóng truyền nhiệt xuống phía dưới, trong khi linh kiện bên trong cũng còn nóng sau một bữa nấu dài. Bếp đo nhiệt độ bên trong và cho quạt chạy tiếp tới khi đủ nguội, rồi tự tắt.
Vì vậy, đừng ngắt aptomat hay rút phích ngay khi vừa nấu xong để "tắt hẳn quạt". Làm vậy là cắt đi bước làm mát, về lâu dài có thể làm giảm tuổi thọ linh kiện. Cách tốt hơn là nhấc nồi nóng ra khỏi mặt kính sau khi tắt bếp, quạt sẽ được nghỉ sớm hơn.
Quạt cũng cần đường gió. Bếp âm cần khe thông gió bên dưới và phía sau đúng như hướng dẫn lắp đặt; bếp đơn đặt bàn cần khoảng trống quanh các khe hút và thổi gió, không đặt trên khăn, trên mặt nhựa mềm hay sát tường. Thiếu đường gió thì quạt chạy lâu và to hơn, bếp có thể tự giảm công suất hoặc báo lỗi quá nhiệt.
Nếu quạt chạy liên tục rất lâu khi bếp đã nguội, hoặc có tiếng cọ xát cơ học, tiếng rè như cánh quạt chạm vật, đó là lúc nhờ kỹ thuật viên kiểm tra, không tự tháo bếp ra vệ sinh.
Khi nào tiếng kêu là dấu hiệu phải ngừng dùng
Phần lớn tiếng là bình thường, nhưng có những dấu hiệu bạn không nên chủ quan. Gặp một trong các trường hợp sau, tắt bếp, ngắt aptomat hoặc rút phích khi an toàn, và liên hệ nơi bảo hành:
- Tiếng nổ lép bép, tiếng chập điện, kèm mùi khét hoặc mùi nhựa cháy.
- Thấy tia lửa, khói hoặc ánh sáng lạ dưới mặt kính.
- Mặt kính có vết nứt, dù nhỏ, kèm tiếng kêu khi nấu.
- Bếp tự ngắt liên tục, báo mã lỗi lặp lại dù đã dùng đúng nồi và đường gió thông thoáng.
- Ổ cắm, phích cắm hoặc dây nguồn nóng lên rõ rệt, có tiếng rè ở phích cắm.
- Tiếng kêu xuất hiện cả khi không có nồi trên bếp hoặc khi bếp đã tắt lâu.
Bếp từ chứa mạch điện công suất lớn và tụ điện có thể còn tích điện sau khi rút phích. Mở vỏ bếp để tự kiểm tra là nguy hiểm và thường làm mất bảo hành.
Khi gọi bảo hành, mô tả càng cụ thể càng tốt: tiếng xuất hiện ở vùng nấu nào, mức công suất nào, với nồi nào, có mã lỗi gì hiện trên bảng điều khiển, có mùi hay không. Quay một đoạn video ngắn có tiếng là cách nhanh nhất để kỹ thuật viên phân biệt tiếng rung do nồi với tiếng lỗi linh kiện, đỡ cho bạn một lần mang bếp đi rồi mang về vì không tìm ra lỗi.
Giảm tiếng ồn mà không cần đổi bếp
Nếu tiếng bình thường vẫn làm bạn khó chịu, đặc biệt trong căn hộ nhỏ hoặc khi nấu khuya, vài thay đổi sau thường giúp được:
- Thử đổi nồi: đặt lần lượt vài nồi khác nhau lên cùng một vùng, cùng một mức, so sánh tiếng. Nồi đáy dày, nặng, phẳng thường êm nhất.
- Chọn nồi có đáy vừa với vùng nấu, không nhỏ hơn quá nhiều.
- Đun ở mức thấp hơn một nấc khi không cần sôi gấp, vì tiếng ù tăng theo công suất.
- Tránh chạy chế độ tăng tốc ở cả hai vùng cùng lúc nếu không thật sự cần.
- Siết lại tay cầm nồi, bỏ nắp lỏng ra khi đun.
- Đảm bảo khe thông gió của bếp không bị chặn để quạt không phải chạy tốc độ cao lâu.
Khi mua bếp mới, bạn có thể xin bật thử tại cửa hàng với một nồi bạn hay dùng, nghe tiếng quạt và tiếng ở mức cao nhất. Các chữ như "siêu êm" trên hộp thường không đi kèm điều kiện đo, nên tai bạn là phép thử tin được hơn.
Câu hỏi thường gặp
Bếp từ kêu to có tốn điện hơn không?
Tiếng kêu chủ yếu đến từ rung động của đáy nồi và từ quạt, không phải dấu hiệu tốn điện. Tuy vậy, nồi đáy cong hoặc nhỏ hơn vùng nấu vừa kêu to vừa nhận năng lượng kém hiệu quả hơn, nên đổi sang nồi phẳng, vừa vùng nấu có lợi cả hai mặt.
Vì sao cùng một bếp mà nồi này kêu, nồi kia không?
Mỗi nồi có cấu tạo đáy, độ dày và khối lượng khác nhau nên rung khác nhau trong từ trường. Nồi đáy nhiều lớp, đáy mỏng hoặc đáy cong thường kêu rõ hơn. Đây là đặc điểm của nồi, không phải lỗi của bếp.
Tắt bếp rồi mà quạt vẫn chạy có tốn điện không?
Quạt làm mát tiêu thụ rất ít điện so với vùng nấu và chỉ chạy tới khi linh kiện đủ nguội. Không nên ngắt điện ngay để tắt quạt, vì như vậy bỏ qua bước làm mát cần thiết cho bo mạch. Nhấc nồi nóng ra khỏi mặt kính giúp quạt nghỉ sớm hơn.
Bếp từ kêu tách tách ở mức nhỏ có phải sắp hỏng?
Thường là không. Nhiều bếp ở mức lửa nhỏ bật tắt theo chu kỳ để giữ công suất trung bình thấp, mỗi lần chuyển có tiếng tách. Nếu tiếng tách đi kèm mùi khét, mã lỗi hoặc bếp tự tắt hẳn thì mới cần mang đi kiểm tra.
Bếp từ kêu khi để trên bàn gỗ có sao không?
Mặt bàn gỗ mỏng hoặc rỗng có thể khuếch đại tiếng quạt và tiếng rung. Quan trọng hơn là khe hút gió dưới đáy bếp không bị chặn. Đặt bếp trên mặt phẳng cứng, thoáng, không lót khăn hay tấm nhựa mềm bên dưới.
Có bếp từ nào hoàn toàn không kêu không?
Gần như mọi bếp từ đều có tiếng ở một mức nào đó, vì từ trường làm đáy nồi rung và linh kiện cần quạt làm mát. Khác nhau là mức to nhỏ và tần số tiếng. Cách chắc nhất là nghe thử bếp tại cửa hàng với nồi của chính bạn.