Phần lớn ấm siêu tốc mới có mùi trong vài lần đun đầu, và mùi đó thường nhạt dần sau khi bạn đun đầy rồi đổ bỏ vài lượt. Mùi đến từ nhựa của nắp, vỏ, gioăng và dầu gia công còn sót trên bề mặt kim loại khi gặp hơi nóng lần đầu. Đó là chuyện quen thuộc với gần như mọi đồ điện có bộ phận làm nóng, không phải dấu hiệu riêng của hàng kém.
Điều đáng lo là khi mùi không giảm sau nhiều lần đun, khi mùi chuyển sang khét, hoặc khi đi kèm khói, tiếng lách tách ở đế hay phích cắm nóng. Bài này giúp bạn phân biệt mấy trường hợp đó, xử lý trường hợp bình thường, và biết lúc nào nên ngừng dùng để mang đi đổi thay vì cố "đun cho quen".
Mùi ở ấm mới đến từ đâu
Một chiếc ấm siêu tốc dù quảng cáo là lòng inox hay thuỷ tinh vẫn có khá nhiều bộ phận phi kim loại: nắp, bản lề nắp, gioăng làm kín, cửa sổ đo nước, tay cầm, vỏ đế và cụm cảm biến hơi ở trên tay cầm. Hơi nước nóng đi qua những bộ phận đó mỗi lần đun. Nhựa mới, cao su mới và keo mới đều có mùi riêng, và nhiệt làm mùi bay ra rõ hơn.
Phần kim loại cũng có thể góp mùi. Khi gia công, tấm inox được cắt, dập, đánh bóng với dầu và chất trơn; nếu nhà máy rửa chưa thật sạch thì lớp mỏng còn sót sẽ bốc mùi ở vài lần đun đầu. Mâm nhiệt dưới đáy và các chi tiết trong đế cũng nóng lên lần đầu, đôi khi toả mùi "điện mới" lan ra từ phía dưới chứ không phải từ nước.
Hai nguồn mùi này hay bị gộp làm một, nhưng cách nhận ra khá đơn giản. Mùi từ lòng ấm, nắp, vòi sẽ vào nước: bạn ngửi thấy khi mở nắp, nếm thấy khi uống. Mùi từ đế thì bay ra quanh ấm, không làm nước có vị. Cách xử lý và mức đáng lo của hai loại khác nhau, nên bước đầu tiên là để ý mùi nằm ở đâu.
Mức mùi cũng khác nhau theo loại ấm. Ấm nhựa toàn thân có nhiều bề mặt nhựa chạm nước nhất nên thường có mùi lâu hơn. Ấm inox hay thuỷ tinh có nắp lót inox mặt trong thì mùi chủ yếu đến từ gioăng và vòi, thường hết nhanh hơn. Ấm có đèn trong lòng, có cửa sổ đo nước dài, có nhiều mối ghép thì có thêm chỗ cho mùi. Biết trước điều này để bạn không hoảng khi ấm nhựa cần lâu hơn vài lượt đun so với ấm của nhà hàng xóm.
Đun xả cho ấm mới: cách làm đúng
Hướng dẫn của đa số nhà sản xuất đều có dòng dặn đun và đổ bỏ trước khi dùng. Làm kỹ hơn một chút thì nhanh hết mùi hơn.
- Rửa lòng ấm bằng nước sạch, lau nắp và vòi bằng khăn mềm. Không dùng nước rửa chén có mùi thơm mạnh, mùi đó cũng bám vào nhựa.
- Đun đầy nước tới vạch tối đa, đợi ấm tự ngắt, mở nắp cho hơi thoát ra một lúc rồi đổ bỏ toàn bộ.
- Lặp lại hai đến ba lần. Mỗi lần đổ xong, mở nắp để lòng ấm khô bớt, giúp phần nhựa nhả mùi ra ngoài không khí.
- Nếu sau ba lần nước vẫn có mùi rõ, đun một ấm nước có pha vài lát chanh hoặc một ít giấm, để nguội, đổ bỏ, rồi đun thêm hai lần nước sạch để hết mùi chua.
- Để ấm mở nắp qua đêm ở chỗ thoáng, sáng hôm sau đun lại một lần và ngửi. Thường đến lúc này mùi đã nhạt tới mức chỉ người rất nhạy mới nhận ra.
Không nên dùng baking soda đun sôi trong ấm có lòng nhôm hay chi tiết sơn phủ, cũng không ngâm ấm trong nước vì phần đế và mối nối điện không chịu được. Đế ấm tuyệt đối không được để ướt.
Phân biệt mùi bình thường với mùi phải ngừng dùng
Bảng dưới gom các trường hợp hay gặp. Nguyên tắc chung: mùi nhạt dần là tốt, mùi giữ nguyên hoặc nặng lên là xấu, mùi khét kèm dấu hiệu điện là phải rút phích ngay.
| Bạn nhận thấy | Thường là | Nên làm |
|---|---|---|
| Mùi nhựa nhẹ trong nước, giảm dần sau mỗi lần đun | Nhựa và gioăng mới | Đun xả thêm, dùng bình thường khi mùi gần hết |
| Mùi nhựa đậm, sau năm sáu lần đun vẫn y nguyên | Vật liệu kém hoặc chi tiết lỗi | Ngừng dùng để uống, liên hệ nơi bán trong hạn đổi trả |
| Mùi khét bay ra từ đế, có khói mỏng | Bộ phận điện hoặc dây quá nhiệt | Rút phích ngay, không dùng lại, mang đi bảo hành |
| Phích cắm hoặc ổ cắm nóng rõ khi đun | Tiếp xúc kém, ổ quá tải | Ngừng dùng, kiểm ổ cắm, không cắm qua ổ kéo dài |
| Mùi tanh kim loại, nước có vị chát | Bề mặt kim loại mới hoặc nước nguồn | Đun xả, thử nước nguồn bằng nồi khác để so |
| Mùi ẩm mốc sau khi để lâu không dùng | Nước đọng và nắp đóng kín | Rửa, phơi khô, đun xả vài lần |
Với trường hợp thứ hai, đừng cố đun thêm hai chục lần cho "quen". Hạn đổi trả thường ngắn, đến khi bạn chắc chắn mùi không hết thì có khi đã qua hạn. Ghi lại ngày mua và chụp ảnh hoá đơn ngay hôm nhận ấm.
Vị lạ không phải từ ấm: thủ phạm hay bị bỏ qua
Nước nguồn. Nước máy có mùi clo, nước giếng có mùi sắt hay mùi bùn, nước lọc qua máy có lõi than mới có vị khác. Đổi sang ấm mới đúng lúc thay nguồn nước là chuyện hay gặp, rồi đổ lỗi cho ấm. Cách thử: đun cùng loại nước bằng một nồi inox trên bếp, nếm so.
Clo bay hơi khi đun. Mùi clo trong nước máy thường giảm khi đun sôi và để mở nắp. Nhưng nếu bạn đóng nắp ngay, hơi có mùi đọng lại trên nắp rồi nhỏ về, nước nguội vẫn hơi "mùi máy". Mở nắp ít phút sau khi sôi là đủ.
Cốc, bình đựng. Bình nhựa đựng nước nguội, cốc giữ nhiệt có gioăng cũ, cốc rửa bằng nước rửa chén thơm đều có thể là nguồn vị lạ. Rót nước từ ấm ra cốc thuỷ tinh sạch để thử trước khi kết luận.
Cặn và váng. Nước cứng tạo cặn trắng ở đáy và đôi khi một lớp váng mỏng óng ánh trên mặt nước sôi hay nước trà. Lớp váng đó phần lớn là khoáng chất và hợp chất trong trà, không phải nhựa tan ra. Nó làm nước kém trong và có vị hơi chát, xử lý bằng cách tẩy cặn hoặc đổi nguồn nước mềm hơn.
Mùi theo năm tháng: ấm cũ cũng có thể "mới có mùi" trở lại
Có người dùng ấm hai ba năm không sao, bỗng một ngày thấy nước có mùi nhựa hay mùi lạ. Lúc này lý do thường khác với ấm mới. Gioăng nắp cao su lão hoá, cứng và nứt, giữ nước đọng và cặn trong khe. Cặn dày ở đáy giữ nhiệt cục bộ, làm phần nhựa gần đáy nóng hơn mức thiết kế. Nắp ấm đóng kín cả tuần khi đi vắng tạo chỗ cho nấm mốc.
Trước khi kết luận ấm hỏng, làm ba việc: tẩy cặn kỹ, rửa và lau khô gioăng nắp, để ấm mở nắp phơi khô một ngày. Nếu mùi giảm hẳn thì nguyên nhân là vệ sinh. Nếu mùi vẫn còn, lòng nhựa có vết nứt hay bề mặt phồng rộp, thì đã đến lúc thay.
Một dấu hiệu nữa nên coi là báo động: ấm không tự ngắt khi sôi, hoặc ngắt rồi tự bật lại. Cảm biến hơi trên tay cầm có thể bị cặn hay ẩm làm sai. Ấm không ngắt sẽ đun đến cạn và làm nóng quá mức các chi tiết nhựa, sinh mùi khét. Đây là chuyện an toàn, không phải chuyện mùi vị; ngừng dùng và mang đi kiểm tra, không tự tháo đế để sửa.
Nên làm và không nên làm khi xử lý mùi
Nên đun xả với nắp mở sau khi sôi. Hơi nóng mang mùi ra ngoài thay vì đọng lại trong lòng ấm. Đặt ấm gần cửa sổ hay dưới máy hút mùi nếu bếp có.
Nên dùng giấm hoặc chanh với liều nhẹ. Dung dịch chua loãng vừa giúp tẩy cặn vừa khử bớt mùi. Sau đó đun xả nước sạch hai lần để không còn vị chua.
Không nên đổ nước tẩy rửa mạnh, cồn hay chất tẩy javel vào lòng ấm. Những chất này có thể ngấm vào nhựa, để lại mùi khó hết hơn mùi ban đầu, và không dành cho bề mặt tiếp xúc nước uống.
Không nên đun ấm cạn để "đốt" mùi. Một số người đun ấm rỗng cho nóng để mùi bay hết. Việc này làm chức năng chống cạn phải ngắt liên tục, nóng quá mức bộ phận nhựa và có thể làm hỏng ấm hoặc mất bảo hành.
Không nên tháo nắp, gioăng nếu hướng dẫn không cho phép. Nhiều nắp ấm có cơ cấu lò xo và cảm biến. Tháo ra lắp sai có thể khiến ấm không ngắt khi sôi, nguy hiểm hơn chuyện mùi.
Chọn ấm thế nào để ít gặp chuyện mùi ngay từ đầu
Không có cách nào chắc chắn tránh được mùi ở ấm mới, nhưng có thể giảm khả năng. Ấm có lòng inox hoặc thuỷ tinh liền khối, ít mối nối, nắp lót inox ở mặt trong thường có ít bề mặt nhựa chạm hơi nóng hơn ấm nhựa toàn thân. Khi đứng ở quầy, mở nắp và ngửi; ấm đã có mùi rõ khi còn nguội thì khi nóng sẽ rõ hơn.
Đọc hướng dẫn sử dụng tiếng Việt đi kèm, xem tem hợp quy, hỏi rõ điều kiện đổi khi sản phẩm có mùi bất thường. Nơi bán tử tế thường chấp nhận đổi trong vài ngày đầu nếu sản phẩm có lỗi; còn mùi nhẹ giảm dần thì đa số coi là bình thường, không thuộc diện đổi. Hiểu trước điều này giúp bạn khỏi tranh cãi vô ích.
Cuối cùng, người nhạy mùi, pha trà xanh hay cà phê thủ công thường xuyên nên ưu tiên ấm thuỷ tinh hoặc inox liền lòng, chấp nhận nặng hơn và đắt hơn. Người chỉ đun nước pha mì hay pha sữa bột cho con thì ấm nhựa đạt chuẩn, đun xả kỹ, vẫn dùng ổn.
Câu hỏi thường gặp
Uống nước từ ấm mới còn mùi nhựa có hại không?
Một ấm đạt chuẩn tiếp xúc thực phẩm được kiểm để dùng với nước uống. Mùi nhẹ những lần đầu là vấn đề cảm quan. Dù vậy nên đun xả kỹ trước khi pha đồ uống, và nếu mùi đậm, không giảm, thì ngừng dùng và đổi.
Đun xả bao nhiêu lần thì hết mùi?
Thường từ hai đến năm lần đun đầy là mùi đã nhạt rõ. Có ấm cần thêm vài ngày dùng bình thường. Nếu sau khoảng năm sáu lần mà mùi không giảm chút nào, đó không còn là mùi mới bình thường.
Vì sao ấm có mùi khi đun nhưng nước nguội lại không có vị?
Nhiều khả năng mùi đến từ phần đế, mâm nhiệt hay vỏ nóng lên, bay vào không khí chứ không vào nước. Nếu mùi giảm dần thì không đáng lo. Nếu mùi chuyển sang khét hoặc có khói, rút phích và mang đi kiểm tra.
Dùng baking soda khử mùi ấm được không?
Một số người dùng, nhưng baking soda có tính kiềm, không hợp với lòng nhôm hay bề mặt có lớp phủ, và dễ để lại vị. Giấm loãng hoặc chanh kèm đun xả nước sạch là cách nhẹ nhàng hơn cho phần lớn ấm.
Ấm có mùi thì nơi bán có buộc phải đổi không?
Tuỳ chính sách từng nơi bán và việc mùi được coi là lỗi sản phẩm hay không. Mùi khét, mùi đậm không giảm thường được chấp nhận là lỗi. Đọc chính sách đổi trả trước khi mua, giữ hoá đơn và báo sớm trong thời hạn.
Váng trắng trên mặt nước trà có phải nhựa tan ra không?
Thường không. Váng óng ánh trên trà hay hình thành khi nước cứng có nhiều khoáng chất phản ứng với hợp chất trong lá trà. Dùng nước mềm hơn, nước đã lọc hoặc tẩy cặn ấm sẽ giảm hiện tượng này.