Thử một món đồ gia dụng nhỏ tại quầy chỉ cần khoảng mười phút, và nên dồn vào những bộ phận bạn sẽ chạm tay mỗi ngày: nắp và khớp khoá, nút bấm, tay cầm, dây điện, chân đế. Đây là những chỗ hỏng sớm nhất và cũng là chỗ khó chịu nhất khi dùng lâu, trong khi hộp máy chỉ nói về công suất, dung tích và số chế độ.
Bài này không chấm điểm hay so loại máy nào hơn loại nào. Nó là danh sách việc bạn tự làm bằng tay và mắt khi đứng trước kệ hàng, áp dụng được cho nồi cơm, nồi chiên không dầu, máy xay, ấm siêu tốc, máy hút bụi cầm tay hay máy sấy tóc. Phần cuối bàn chuyện cửa hàng không cho mở hộp thì làm gì.
Vì sao mười phút ở quầy đáng hơn một giờ đọc thông số
Thông số trên hộp là thứ nhà sản xuất chọn để in, và phần lớn là con số đo trong điều kiện thuận lợi nhất. Hai chiếc nồi chiên có cùng dung tích danh nghĩa có thể khác nhau hẳn ở chuyện giỏ có rút ra êm không, tay cầm có lỏng sau vài tháng không, khe nắp có dễ chùi không. Những khác biệt đó không có cột nào trong bảng thông số, nhưng chính chúng quyết định món đồ được dùng hằng ngày hay bị cất lên nóc tủ.
Người mua thường dành thời gian đọc so sánh trên mạng ở nhà, rồi tới cửa hàng thì chỉ nhìn qua màu sắc và trả tiền. Thứ tự hợp lý là ngược lại một phần: đọc ở nhà để khoanh vùng loại máy và dung tích, còn ở quầy thì dùng tay. Tay của bạn cảm nhận được độ rơ của khớp, độ cứng của lò xo nút bấm, độ nặng khi nhấc bằng một tay, những thứ mà ảnh sản phẩm không truyền được.
Một nguyên tắc dễ nhớ: bộ phận nào bạn sẽ chạm vào hơn một lần mỗi ngày thì bộ phận đó đáng được thử kỹ nhất. Với nồi cơm là nắp và nút mở nắp, với máy xay là cối và khớp lắp cối vào đế, với máy hút bụi cầm tay là nút bật và chỗ tháo hộp rác, với máy sấy tóc là công tắc và dây điện ở chỗ nối vào thân. Thử đúng chỗ đó, bỏ qua những thứ bạn sẽ không bao giờ đụng tới.
Cầm, nhấc, lắc: độ chắc của thân máy
Nhấc bằng một tay ở đúng tư thế bạn sẽ dùng. Máy hút bụi cầm tay, máy sấy tóc, bàn là hơi nước cầm tay được dùng trong nhiều phút liền. Cầm thử ở góc bạn sẽ hút gầm giường hay sấy phía sau đầu, giữ khoảng nửa phút. Một máy nhẹ hơn vài trăm gam nhưng trọng tâm dồn về đầu có thể mỏi tay hơn máy nặng hơn mà cân bằng tốt.
Lắc nhẹ để nghe tiếng lọc xọc. Một tiếng lạch cạch nhỏ trong thân máy mới không hẳn là lỗi, đôi khi chỉ là một chi tiết rời trong hộp, nhưng nếu nó phát ra từ bên trong thân máy kín thì đáng hỏi người bán. Lắc đủ để nghe, không lắc mạnh hàng trưng bày của người ta.
Ấn nhẹ vào các mặt vỏ nhựa. Vỏ quá mỏng sẽ lún dưới ngón tay và kêu răng rắc. Với đồ nấu nướng, vỏ mỏng còn dễ nóng ra ngoài. Đây không phải phép đo chính xác, nhưng so hai máy đặt cạnh nhau thì khác biệt thường rõ.
Đặt máy xuống mặt kệ và đẩy nhẹ. Máy xay, máy ép, máy trộn bột khi chạy sẽ rung và có xu hướng bò trên mặt bàn. Chân đế cao su bám tốt thì máy đứng yên; chân đế nhựa cứng thì trượt ngay khi đẩy nhẹ, và khi chạy với tải nặng sẽ trượt nhiều hơn.
Nhìn đường ghép giữa các mảnh vỏ. Khe hở đều, không có cạnh sắc, không có ba via nhựa thừa là dấu hiệu khuôn đúc và lắp ráp cẩn thận. Khe hở lệch một bên không làm máy hỏng ngay, nhưng là chỗ bám dầu mỡ, hơi nước và khó lau về sau.
Nắp, khớp khoá và gioăng — chỗ hỏng sớm nhất
Ở hầu hết đồ gia dụng nhỏ, bộ phận chuyển động nhiều nhất là nắp và các khớp khoá. Nắp nồi cơm mở đóng vài lần mỗi ngày, cối máy xay lắp vào tháo ra mỗi lần dùng, giỏ nồi chiên rút ra đẩy vào mỗi mẻ. Nhựa và lò xo ở những chỗ này chịu lực lặp đi lặp lại cộng với hơi nóng, hơi nước, nên đây thường là nơi bắt đầu lỏng, kêu hoặc gãy lẫy.
Khi thử, mở và đóng nắp khoảng mười lần liên tiếp. Bạn đang tìm ba thứ: nắp có đóng vào đúng khớp mà không cần căn chỉnh không, tiếng khoá có dứt khoát không, và nắp có rơ lắc khi đã khoá không. Nếu ngay trên máy mới mà nắp đã phải ấn hai lần mới ăn khớp, thì sau vài tháng dùng có hơi nước và dầu mỡ bám vào, tình trạng thường không tốt lên.
Với máy xay, lắp cối vào đế rồi tháo ra vài lần. Nhiều máy có công tắc an toàn: cối chưa vào đúng vị trí thì máy không chạy. Đó là tính năng tốt, nhưng nếu khớp quá khít hoặc phải xoay đúng một góc rất hẹp thì mỗi lần dùng sẽ thành một lần loay hoay. Với nồi chiên, rút giỏ ra đẩy vào xem có kẹt, có kêu cọ vào thành không. Với ấm siêu tốc, bấm nút mở nắp xem nắp bật lên có đủ rộng để rửa lòng ấm không.
Gioăng cao su ở nắp nồi cơm, nắp bình giữ nhiệt của máy pha, nắp máy làm sữa hạt nên tháo được để rửa. Hỏi người bán gioăng có tháo ra được không và có bán rời không. Gioăng không tháo được sẽ giữ mùi và cặn trong khe, đó là nguồn của mùi chua sau vài tháng mà nhiều người tưởng do nồi.
Nút bấm, núm xoay và màn hiển thị
Nút bấm là chỗ bạn ra lệnh cho máy mỗi ngày, nên khó chịu nhỏ ở đây sẽ thành khó chịu lớn sau một năm. Ở quầy, bạn thử được phần lớn những điều sau dù máy không cắm điện:
- Độ nảy của nút: nút nhấn phải có điểm dừng rõ, nhả tay thì bật về. Nút mềm nhũn, không có cảm giác bấm thường khó biết đã nhận lệnh hay chưa.
- Núm xoay: xoay hết một vòng, nghe các nấc có rõ không, núm có lắc khi xoay không. Núm rơ là chỗ hơi nước và dầu lọt vào sau này.
- Phím cảm ứng: nếu được cắm điện thử, chạm bằng ngón tay hơi ướt xem có nhận không. Bếp và nồi dùng trong bếp, tay thường không khô.
- Vị trí nút: nút nguồn của máy hút bụi cầm tay có nằm đúng chỗ ngón tay cái, hay phải đổi tư thế cầm mới bấm được. Nút của máy sấy tóc có dễ chạm nhầm khi đang sấy không.
- Ký hiệu trên nút: có chữ tiếng Việt hoặc biểu tượng dễ hiểu không. Máy có mười chế độ ghi bằng chữ nước ngoài thì thực tế người nhà chỉ dùng một chế độ.
- Màn hiển thị: đứng cách hai bước nhìn xem số có đọc được không, nhất là nếu người dùng chính là bố mẹ lớn tuổi.
- Tiếng bíp: hỏi người bán có tắt được tiếng báo không. Tiếng bíp to lúc sáng sớm hay lúc con nhỏ đang ngủ là lời phàn nàn rất hay gặp.
Không cần máy có ít nút nhất, mà cần các nút bạn thực sự dùng nằm ở chỗ dễ bấm, rõ nghĩa và có phản hồi rõ.
Dây điện, phích cắm, tay cầm và chân đế
Phần ngoại vi là thứ ít người để ý khi mua nhưng lại quyết định máy có đặt được ở chỗ bạn muốn và có an toàn khi dùng lâu không. Bảng dưới là cách thử từng bộ phận ngay tại quầy:
| Bộ phận | Thử thế nào | Dấu hiệu nên cân nhắc |
|---|---|---|
| Dây điện | Kéo hết dây ra, ước chiều dài so với khoảng cách từ ổ cắm tới chỗ đặt máy ở nhà | Dây quá ngắn buộc phải dùng dây nối, nhất là với máy công suất lớn như ấm siêu tốc, nồi chiên |
| Chỗ dây vào thân máy | Nhìn có ống bọc chống gập không, uốn nhẹ xem dây có cứng gãy góc không | Không có ống bọc, dây gập sát thân máy — chỗ hay nứt vỏ dây nhất ở máy sấy tóc |
| Phích cắm | Xem số chấu, hình dạng chấu có hợp ổ cắm nhà bạn không | Phải dùng ổ chuyển, đầu chuyển lỏng lẻo dễ phát nóng |
| Tay cầm | Cầm thật, xem có chỗ cấn ngón tay, có cách xa phần nóng không | Tay cầm sát thân nóng, hoặc gắn bằng một con vít nhỏ |
| Chân đế | Đặt lên mặt kệ, đẩy nhẹ, nhìn chất liệu | Chân nhựa cứng, máy rung là bò |
| Chỗ cuộn dây | Xem máy có móc hoặc hốc cất dây không | Không có chỗ cất, dây sẽ bị quấn chặt quanh thân và gập gãy |
Đây là những chi tiết nhỏ, nhưng hai chiếc máy cùng chức năng hơn kém nhau ở đúng chỗ này là chuyện thường gặp. Bài riêng về phích cắm và dây nguồn trên trang đi sâu hơn chuyện chọn ổ cắm và dây nối.
Thử theo thói quen của chính nhà bạn
Thử chung chung thì bạn biết máy có chắc không, còn thử theo thói quen nhà mình thì bạn biết máy có hợp không. Trước khi đi mua, ghi ra vài con số và câu hỏi rồi mang theo:
- Đo trước chỗ đặt máy ở nhà: chiều rộng, chiều sâu và nhất là chiều cao dưới tủ bếp treo. Nồi cơm, nồi chiên mở nắp lên cao hơn chiều cao lúc đóng, máy pha cà phê cần chỗ phía trên để đổ nước.
- Đo lòng bồn rửa bát. Cối máy xay cao, giỏ nồi chiên to hay lòng nồi cơm rộng mà không vừa bồn thì mỗi lần rửa sẽ rất khổ.
- Ước số người ăn và thói quen nấu. Nhà hai người thường nấu ít mà máy dung tích lớn thì chạy nửa tải, nhiều máy nấu nửa tải không ngon bằng đầy tải.
- Nghĩ xem ai là người dùng chính. Nếu là bố mẹ, để họ tự cầm thử, tự mở nắp, tự đọc nút — thường lựa chọn sẽ khác hẳn khi người mua tự thử.
- Hỏi chỗ cất. Máy dùng mỗi tuần một lần sẽ phải cất vào tủ; máy nặng, cồng kềnh hoặc nhiều bộ phận rời sẽ ngại lấy ra, và dần dần không được dùng nữa.
Năm câu này loại bớt được nhiều lựa chọn trước cả khi bạn bàn đến công suất hay số chế độ.
Khi cửa hàng không cho mở hộp
Nhiều nơi chỉ trưng một máy mẫu và bán máy còn nguyên hộp. Đó là cách làm bình thường: máy mẫu là để bạn thử, máy bán ra còn nguyên tem niêm phong. Bạn thử kỹ trên máy mẫu, sau đó kiểm tra máy trong hộp bằng mắt khi nhận, theo bài riêng về đếm phụ kiện khi mở hộp.
Có nơi không có máy mẫu cho loại bạn muốn. Lúc đó hỏi người bán xem có máy cùng loại, cùng kiểu thân máy để cầm thử không, hoặc xin xem ảnh thật các bộ phận. Nếu vẫn không được, việc thử phải dời sang lúc nhận hàng, và bạn cần biết rõ trước điều kiện đổi trả: được đổi trong bao nhiêu ngày, có yêu cầu nguyên hộp, nguyên tem không, máy đã cắm điện chạy thử có còn được đổi không.
Ngược lại, đừng nghĩ rằng máy mẫu bị trầy xước hay lỏng lẻo là lỗi của sản phẩm. Máy mẫu bị hàng trăm người cầm thử, có khi bị rơi. Nó cho bạn biết thiết kế và cảm giác cầm, không cho biết độ bền của máy mới. Nếu máy mẫu đã lỏng khớp sau vài tuần trưng bày, đó là thông tin đáng giá về độ chắc của khớp đó; còn vết trầy trên vỏ thì không nói được nhiều.
Cuối cùng, ghi lại tên mẫu và mã sản phẩm ở máy mẫu bạn vừa thử, rồi đối chiếu với hộp được đưa ra thanh toán. Một số dòng máy có nhiều phiên bản bề ngoài giống nhau nhưng khác phụ kiện hoặc khác dung tích.
Câu hỏi thường gặp
Thử máy tại quầy có cần cắm điện không?
Phần lớn các phép thử ở trên làm được khi máy không cắm điện: cầm nhấc, mở đóng nắp, bấm nút, soi dây, đẩy chân đế. Cắm điện chạy thử giúp nghe tiếng ồn và xem màn hiển thị, nhưng nhiều cửa hàng chỉ cho chạy máy mẫu. Hỏi lịch sự, không ép người bán khui hàng mới.
Máy mẫu bị lỏng nắp thì máy mới có bị như vậy không?
Không chắc. Máy mẫu chịu nhiều lượt thử hơn hẳn một máy dùng ở nhà trong cùng thời gian, nên lỏng nắp có thể chỉ là hao mòn do trưng bày. Nhưng nó gợi ý rằng khớp đó là điểm yếu; nếu có lựa chọn khác tương đương, cân nhắc thêm.
Có nên mua máy mẫu với giá thấp hơn không?
Tuỳ tình trạng và điều kiện bảo hành. Máy mẫu đã bị nhiều người cầm, có thể thiếu phụ kiện, có thể đã cắm điện nhiều lần. Nếu mua, kiểm kỹ phụ kiện, hỏi rõ thời hạn bảo hành tính từ ngày nào và ghi lên hoá đơn là hàng trưng bày.
Mua online thì làm sao thử được những thứ này?
Bạn dời phần thử sang lúc nhận hàng và tuần đầu sử dụng, khi máy còn trong hạn đổi trả. Trước khi đặt, đọc kỹ điều kiện đổi trả và ghi lại những gì cần thử để làm ngay khi mở hộp, không đợi đến khi hết hạn.
Nên thử máy trong bao lâu thì đủ?
Mười đến mười lăm phút là đủ cho một món đồ gia dụng nhỏ nếu bạn đi đúng thứ tự: nhấc thân máy, nắp và khớp, nút bấm, dây và chân đế, rồi so với số đo nhà mình. Thử lâu hơn thường chỉ lặp lại những điều đã thấy.