ChanThat.comChân Thật
Quạt, quạt hơi nước, máy lọc không khí, máy tạo ẩm

Nhược điểm quạt hơi nước: phòng ẩm, bí, nước đọng và những ngày gần như vô dụng

Quạt hơi nước chỉ mát khi không khí khô. Giới hạn bầu ướt, vì sao phòng kín càng chạy càng bí, đá gel giúp được bao nhiêu và lúc nào loại máy này đáng dùng.

Wide shot of a narrow tube house living room in Hà Nội on a muggy afternoon, evaporative cooler running beside a closed window, condensation on tiled floor, person seen from behind fanning shirt

Quạt hơi nước không phải điều hoà: nó chỉ hạ được vài độ khi không khí khô, còn trong những ngày oi nồm rất phổ biến ở Việt Nam, thứ nó tạo ra chủ yếu là gió ẩm. Máy bơm nước từ thùng chứa lên tấm làm mát, quạt hút không khí đi qua tấm ướt, nước bay hơi và mang theo một phần nhiệt. Cơ chế này có thật và có ích, nhưng nó có trần: không khí càng nhiều hơi nước thì nước càng khó bay hơi, gió thổi ra càng giống gió quạt thường, chỉ ẩm hơn.

Bài này không bàn chuyện chọn thùng bao nhiêu lít hay công suất bao nhiêu. Bài nói về những chỗ dở mà người mua thường chỉ nhận ra sau vài tuần: phòng bí và nồm, mùi tấm làm mát, nước đọng, viên đá gel ít tác dụng hơn lời quảng cáo, và vì sao cùng một loại máy mà nhà này khen, nhà kia cất kho. Cuối bài có danh sách những tình huống loại máy này thực sự đáng tiền.

Giới hạn vật lý: gió không thể mát hơn nhiệt độ bầu ướt

Mọi máy làm mát bằng bay hơi đều bị một con số chặn lại, gọi là nhiệt độ bầu ướt. Hiểu nôm na, đó là nhiệt độ thấp nhất mà không khí có thể đạt được khi bạn cho nước bay hơi vào nó tới mức bão hoà. Nếu buộc một miếng vải ướt quanh bầu nhiệt kế rồi quạt mạnh, kim sẽ tụt xuống và dừng ở mức đó. Quạt hơi nước làm đúng việc ấy, chỉ ở quy mô lớn hơn.

Khoảng cách giữa nhiệt độ thường (bầu khô) và nhiệt độ bầu ướt phụ thuộc gần như hoàn toàn vào độ ẩm. Ngày khô, khoảng cách rộng, máy có nhiều chỗ để làm việc. Ngày ẩm, khoảng cách hẹp lại, có khi chỉ còn một hai độ. Lúc đó dù bạn đổ thêm nước, thêm đá hay bật số gió lớn nhất, gió ra cũng không mát hơn được bao nhiêu, vì nước đã gần như không còn chỗ để bay hơi.

Thêm một điểm ít ai nói: máy thật không bao giờ chạm tới nhiệt độ bầu ướt. Tấm làm mát mỏng, không khí đi qua nhanh, nước phân bố không đều trên tấm, nên gió ra thường chỉ hạ được khoảng một nửa tới hai phần ba khoảng cách lý thuyết. Máy gia đình nhỏ, tấm làm mát mỏng, thường nằm ở mức thấp của khoảng này.

Vì thế câu hỏi đúng không phải là máy này mát bao nhiêu độ, mà là hôm nay không khí khô tới đâu. Một chiếc nhiệt ẩm kế nhỏ đặt trong phòng sẽ trả lời câu đó rõ hơn bất cứ dòng quảng cáo nào.

Cùng một máy, mát nhiều hay ít tuỳ độ ẩm

Bảng dưới là ví dụ giả định để thấy xu hướng, không phải số đo của máy nào. Nhiệt độ bầu ướt lấy xấp xỉ theo bảng tra độ ẩm thông dụng; cột gió ra giả định máy hạ được khoảng một nửa tới hai phần ba khoảng cách lý thuyết.

Điều kiện trong phòngNhiệt độ bầu ướt xấp xỉGió ra có thể hạ khoảngCảm nhận thường gặp
38 °C, độ ẩm 30% (ngày gió khô)khoảng 24 °C7–9 °CMát rõ khi ngồi gần máy
35 °C, độ ẩm 60% (trưa hè thông thường)khoảng 28–29 °C3–4 °CDễ chịu hơn quạt, chưa phải mát
33 °C, độ ẩm 80% (chiều oi trước mưa)khoảng 30 °C1–2 °CGần như gió quạt, hơi ẩm da
30 °C, độ ẩm 90% (nồm, mưa dầm)khoảng 29 °Cdưới 1 °CBí, ẩm, khó chịu hơn quạt thường

Dòng đầu là lý do quảng cáo hay nói hạ nhiệt tám mười độ: con số đó có thể đúng ở điều kiện khô, đo ngay miệng gió. Ba dòng sau mới là thời tiết mà phần lớn các tỉnh đồng bằng và ven biển gặp suốt mùa hè. Cũng lưu ý cột gió ra là nhiệt độ ngay trước mặt máy; cả căn phòng thì hạ ít hơn nhiều, vì gió lạnh hoà lẫn với không khí xung quanh và nhiệt từ tường, mái vẫn tiếp tục đổ vào.

Phòng đóng kín là nơi máy tự làm hỏng mình

Hơi nước không có lối ra thì tích lại. Mỗi giờ máy đẩy vào phòng một lượng nước đáng kể dưới dạng hơi. Phòng mở cửa thì hơi ẩm theo gió đi ra ngoài; phòng đóng kín thì độ ẩm tăng dần, nhiệt độ bầu ướt tăng theo, máy càng lúc càng ít mát. Sau một hai tiếng, nhiều người thấy phòng bí và dính hơn lúc chưa bật.

Cơ thể cũng làm mát bằng bay hơi. Mồ hôi bay hơi trên da là cách chính để cơ thể toả nhiệt. Khi không khí quanh người đã gần bão hoà, mồ hôi đọng lại thay vì bay đi, nên cảm giác oi nóng tăng lên dù nhiệt kế chỉ thấp hơn một chút. Đây là lý do nhiều người kể rằng ngồi trước quạt hơi nước lâu thấy mệt hơn ngồi trước quạt thường.

Thói quen của người dùng điều hoà làm hại quạt hơi nước. Người quen điều hoà sẽ đóng hết cửa cho giữ lạnh. Với quạt hơi nước, cách đúng lại ngược: hé cửa sổ hoặc cửa ra vào ở phía đối diện để không khí ẩm thoát đi. Hướng dẫn sử dụng của loại máy này thường có dòng nhắc thông gió, nhưng hiếm khi được in to.

Đừng chạy chung với điều hoà. Điều hoà vừa làm lạnh vừa rút ẩm khỏi không khí. Bật quạt hơi nước cùng lúc là bắt điều hoà rút lại chính lượng nước bạn vừa thổi vào, tốn điện hơn mà phòng không mát hơn.

Đồ đạc và tường cũng nhận phần ẩm. Phòng nhỏ chạy máy liên tục trong mùa ẩm dễ làm tủ gỗ, sách, quần áo trong tủ có mùi; tường đã sẵn nồm thì dễ mốc hơn. Những thứ đó không hiện lên trong tuần đầu nên ít ai liên hệ với chiếc quạt.

Đá gel, đá viên, nước lạnh: thêm vào được bao nhiêu

Hộp đá gel đi kèm là món được quảng cáo nhiều nhất, và cũng là chỗ dễ kỳ vọng sai nhất. Một phép tính thô, ví dụ giả định, cho thấy quy mô thật:

  • Làm tan một ki-lô-gam đá hút khoảng 334 ki-lô-jun nhiệt. Nếu hai hộp đá gel cộng lại tương đương một ki-lô-gam đá và tan hết trong một giờ, công suất làm lạnh trung bình chỉ vào khoảng chín mươi oát.
  • Một điều hoà nhỏ cho phòng ngủ có công suất lạnh cỡ hai đến ba nghìn oát. Hộp đá vì vậy chỉ bằng vài phần trăm, đủ để gió ra mát hơn chút ít trong nửa giờ đầu, không đủ để đổi nhiệt độ cả phòng.
  • Nước lạnh từ tủ lạnh có tác dụng còn nhỏ hơn đá, vì nước chỉ hấp thụ nhiệt khi ấm lên chứ không có phần nhiệt tan chảy.
  • Muốn dùng đá thì dùng đúng loại máy cho phép, cấp đá vào khoang riêng, không nhồi đá viên vào thùng làm kẹt bơm hoặc tràn nước khi tan.
  • Đá gel là túi nhựa chứa chất làm lạnh dạng gel, khác hẳn đá khô. Tuyệt đối không bỏ đá khô (khí các-bo-níc đông đặc) vào máy trong phòng kín: nó thăng hoa thành khí, làm loãng ô-xy trong phòng nhỏ và có thể gây bỏng lạnh khi cầm tay không.
  • Túi đá gel nứt rỉ ra thì bỏ đi, không để chất gel rơi vào thùng nước, và cất xa tầm tay trẻ nhỏ.

Nói công bằng, đá gel có ích ở một chỗ: những ngày khô, khi khoảng cách bầu ướt còn rộng, nước lạnh hơn giúp tấm làm mát hạ thêm một chút. Còn ngày oi ẩm thì đá không cứu được giới hạn vật lý ở trên.

Nước đọng, tấm làm mát và mùi: phần chăm sóc ít ai kể

Quạt hơi nước là thiết bị có nước nằm sẵn trong thùng hàng giờ, có tấm vật liệu xốp ẩm liên tục, đặt trong căn phòng ấm. Đó là điều kiện lý tưởng cho rêu, nhớt và vi sinh vật. Sau vài tuần không chăm, nhiều máy bắt đầu có mùi tanh hoặc mùi ẩm mốc mỗi lần bật, và mùi đó đi thẳng theo gió vào mặt người ngồi trước máy.

Nước máy ở nhiều nơi có độ cứng cao, nhất là nước giếng khoan. Khi nước bay hơi, khoáng ở lại trên tấm làm mát, đóng thành lớp cặn trắng làm tấm cứng, kém thấm, máy càng chạy càng ít mát. Đây là kiểu xuống cấp từ từ nên người dùng thường đổ cho thời tiết chứ không nghĩ tới tấm làm mát.

Thói quen tối thiểu là đổ hết nước khi không dùng qua đêm hoặc qua vài ngày, để tấm làm mát khô hẳn bằng cách chạy quạt không bơm một lúc trước khi tắt, và lau thùng chứa thường xuyên. Lịch vệ sinh chi tiết và cách thay tấm làm mát là chuyện bảo dưỡng, không thuộc phạm vi bài này; điều cần biết trước khi mua là bạn đang nhận thêm một việc nhà, không chỉ một chiếc quạt.

Về sức khoẻ, nên giữ đúng mức: máy chăm sạch thì không có gì đáng lo với người khoẻ mạnh, nhưng phòng ẩm kéo dài và nước đọng không thay là điều kiện thuận cho nấm mốc, mạt bụi. Người trong nhà đang có bệnh hô hấp, hen hoặc dị ứng nên hỏi bác sĩ của mình trước khi dùng máy làm ẩm không khí trong phòng ngủ.

Những câu quen thuộc trên hộp máy, đọc cho đúng

“Mát như điều hoà”. Hai loại máy làm hai việc khác nhau: điều hoà lấy nhiệt ra khỏi phòng và đưa ra ngoài trời, quạt hơi nước chỉ đổi nhiệt thành hơi ẩm và để nguyên trong phòng. So sánh chỉ có nghĩa ở ngày rất khô, ngồi rất gần máy.

“Hạ nhiệt tới mười độ”. Hỏi lại: đo ở đâu, độ ẩm bao nhiêu. Con số đó gần như chắc chắn đo ngay miệng gió trong điều kiện khô. Nếu trang bán hàng không ghi điều kiện đo, coi như con số chưa có giá trị so sánh.

“Tiết kiệm điện gấp nhiều lần điều hoà”. Đúng về số oát: máy chỉ có quạt và một bơm nhỏ. Nhưng tiết kiệm chỉ có ý nghĩa khi hai máy làm được cùng một việc; ngày ẩm, quạt hơi nước tốn ít điện hơn mà cũng làm mát ít hơn hẳn.

“Kèm lọc bụi, tạo ion”. Lưới lọc phía sau thường là lưới thô chặn bụi to và lông, không phải màng lọc bụi mịn. Phần ion, nếu có, là một tính năng phụ; đừng coi máy này là máy lọc không khí.

“Thùng lớn, dùng cả ngày”. Lượng nước tiêu hao tăng mạnh vào ngày khô và gió lớn, chính là lúc máy mát nhất. Thùng lớn cũng nặng, đổ và rửa khó hơn; với nhiều nhà, thùng vừa phải mà đổ nước mới mỗi ngày lại sạch hơn.

Khi nào quạt hơi nước đáng dùng, khi nào nên bỏ qua

Loại máy này không dở; nó chỉ hợp với một số hoàn cảnh. Nếu hoàn cảnh nhà bạn nằm ở nhóm đầu, máy sẽ giúp được thật:

  • Đáng dùng: không gian thoáng có cửa mở thông gió như hiên nhà, quán ăn, xưởng mái cao, gian bếp có cửa sau; nơi không lắp được điều hoà.
  • Đáng dùng: những đợt nắng nóng khô do gió Tây khô nóng thổi về, kiểu gió Lào ở Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị; hoặc những vùng cao nguyên mùa khô.
  • Đáng dùng: người chịu được thêm việc đổ nước, lau thùng, và chấp nhận rằng máy chỉ làm dịu chứ không làm lạnh.
  • Nên bỏ qua: phòng ngủ kín, nhất là ở miền Bắc trong mùa nồm hoặc ở các tỉnh ven biển ẩm quanh năm.
  • Nên bỏ qua: phòng đã có điều hoà, phòng nhiều đồ gỗ, giấy tờ, nhạc cụ, đồ điện tử nhạy ẩm.
  • Nên bỏ qua: nhà có người đang được bác sĩ dặn giữ phòng khô, hoặc không ai có thời gian chăm thùng nước.

Một cách thử rẻ trước khi mua: đặt nhiệt ẩm kế trong phòng định dùng vào đúng giờ nóng nhất trong vài ngày. Nếu độ ẩm thường xuyên trên bảy mươi phần trăm, một chiếc quạt thường đặt đúng chỗ để tạo gió xuyên phòng có khi mang lại cảm giác dễ chịu gần tương đương, mà không thêm thùng nước nào phải chăm.

Câu hỏi thường gặp

Quạt hơi nước có làm phòng ẩm thêm bao nhiêu?

Tuỳ cỡ máy, độ khô của không khí và phòng có thông gió hay không. Ngày khô máy bay hơi nhiều nước hơn, độ ẩm tăng nhanh hơn. Phòng kín nhỏ có thể tăng rõ rệt sau một hai giờ. Cách chắc nhất là đặt nhiệt ẩm kế và quan sát chính phòng của bạn trước và sau khi chạy.

Dùng quạt hơi nước trong phòng ngủ trẻ nhỏ có được không?

Không có quy tắc cấm, nhưng cần hết sức thận trọng: không để trẻ với tới thùng nước, dây điện và túi đá gel, không đặt máy thổi thẳng vào người trẻ, phòng phải thông gió và nước phải thay sạch. Trẻ có bệnh hô hấp hoặc dị ứng thì hỏi bác sĩ trước.

Tắt bơm nước, chỉ chạy quạt thì máy có như quạt thường không?

Gần như vậy, và đó là một chế độ nên dùng vào những ngày ẩm. Gió có thể yếu hơn quạt đứng cùng tầm giá vì đi qua tấm làm mát và lưới lọc. Chạy quạt không bơm một lúc trước khi tắt cũng giúp tấm làm mát khô, đỡ mùi.

Vì sao máy mới mua mát, vài tuần sau lại kém?

Hay gặp nhất là thời tiết đã ẩm hơn tuần đầu. Nguyên nhân thứ hai là cặn khoáng và nhớt bám trên tấm làm mát làm nước thấm kém. Thứ ba là phòng đóng kín nên độ ẩm dồn lại. Kiểm tra lần lượt ba điều đó trước khi nghĩ máy hỏng.

Quạt hơi nước có thay được điều hoà để tiết kiệm điện không?

Chỉ trong những ngày khô và ở không gian thoáng. Với phòng ngủ đóng cửa trong mùa hè ẩm, nó không làm được cùng việc với điều hoà nên phép so tiền điện không còn ý nghĩa. Nhiều gia đình dùng quạt hơi nước ở phòng khách thoáng và giữ điều hoà cho phòng ngủ.

Có nên cho tinh dầu hoặc nước thơm vào thùng nước?

Không nên, trừ khi hướng dẫn của máy cho phép rõ ràng. Tinh dầu có thể làm hỏng nhựa, gioăng và tấm làm mát, đọng nhớt trong bơm. Người nhạy cảm cũng có thể bị kích ứng khi hít hương liệu thổi liên tục ở khoảng cách gần.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138