Nồi chiên không dầu mới bốc mùi nhựa hoặc mùi khét nhẹ trong vài lần chạy đầu là chuyện khá phổ biến, chủ yếu do lớp dầu bảo quản, chất phủ và keo dán từ khâu sản xuất bị nung nóng lần đầu. Mùi kiểu này thường nhạt dần qua mỗi lần dùng. Thứ đáng lo là mùi không giảm sau nhiều lần chạy, mùi khét như dây điện cháy, khói thành luồng, hoặc nhựa trên thân máy biến dạng, đổi màu.
Bài này giải thích mùi đến từ đâu, cách chạy rà máy trước khi nấu món đầu tiên, các mẹo truyền miệng như chanh, giấm, vỏ cam có tác dụng đến đâu, và ranh giới giữa "mùi máy mới" với dấu hiệu nên dừng dùng để đổi bảo hành. Nội dung nói về loại máy nói chung, không nhắm tới hãng nào.
Mùi máy mới đến từ đâu
Một chiếc nồi chiên đi qua nhiều công đoạn trước khi vào hộp: dập và cắt kim loại, phủ lớp chống dính lên giỏ, lắp thanh nhiệt, dán cách nhiệt, ép vỏ nhựa. Ở nhiều công đoạn có dùng dầu bôi trơn, dầu chống gỉ hoặc keo, và một lượng nhỏ còn bám lại trên bề mặt. Khi bạn bật máy lần đầu, thanh nhiệt và các tấm kim loại quanh nó nóng lên lần đầu tiên, phần dầu và keo còn sót bay hơi, tạo ra mùi hắc giống mùi nhựa nóng hoặc mùi khét nhẹ.
Nguồn thứ hai là chính các chi tiết nhựa và lớp phủ. Vỏ máy, tay cầm giỏ, các khớp nối thường làm bằng nhựa chịu nhiệt. Khi máy chạy, những chi tiết gần buồng nấu ấm lên và có thể toả mùi trong giai đoạn đầu. Lớp phủ chống dính trên giỏ cũng có thể có mùi lần đầu tiếp xúc với nhiệt độ cao.
Nguồn thứ ba ít ai nghĩ tới là bụi và mảnh xốp đóng gói. Hạt xốp nhỏ, mẩu băng dính hay tờ giấy hướng dẫn kẹp trong giỏ đôi khi lọt vào khe gần thanh nhiệt. Chúng cháy rất nhanh và cho mùi khét rõ ràng. Vì thế trước khi cắm điện lần đầu, việc lấy hết mọi thứ trong buồng nấu và nhìn kỹ các khe là bước đáng làm, dù sách hướng dẫn chỉ ghi một dòng.
Mùi bình thường và dấu hiệu đáng lo khác nhau thế nào
Ranh giới không phải lúc nào cũng rõ, nhưng có một số điểm giúp bạn phân biệt khá chắc. Bảng dưới là cách đọc theo nguyên tắc chung, không thay cho việc liên hệ nơi bảo hành khi bạn nghi ngờ.
| Bạn thấy gì | Thường là | Nên làm |
|---|---|---|
| Mùi hắc nhẹ, giảm dần sau mỗi lần chạy | Dầu và keo sót từ sản xuất bay hơi | Chạy rà máy, mở cửa sổ, tiếp tục theo dõi |
| Ít khói trắng mỏng trong vài phút đầu lần đầu tiên | Lớp dầu bảo quản trên thanh nhiệt cháy hết | Để máy chạy hết chu kỳ, không cho đồ ăn vào |
| Mùi khét gắt như dây điện cháy | Có thể là lỗi điện, chập, dây hoặc giắc nối quá nhiệt | Tắt máy, rút điện, không dùng tiếp, liên hệ bảo hành |
| Khói thành luồng, khói xám hoặc đen | Vật lạ cháy trong buồng, hoặc lỗi bên trong | Rút điện, để nguội hẳn, kiểm tra; không tự tháo máy |
| Vỏ nhựa mềm, biến dạng, đổi màu, phồng | Chi tiết nhựa quá nhiệt | Ngưng dùng, chụp ảnh, đổi bảo hành |
| Mùi giữ nguyên hoặc nặng hơn sau nhiều lần chạy | Không còn là mùi máy mới thông thường | Ghi lại số lần dùng, liên hệ nơi bán |
| Ổ cắm, phích cắm nóng rõ, có tiếng lách tách | Tiếp xúc điện kém hoặc ổ quá tải | Ngưng dùng, đổi ổ cắm chắc chắn, gọi thợ điện nếu ổ nóng |
Điểm mấu chốt là xu hướng theo thời gian. Mùi máy mới bình thường giảm đi qua từng lần chạy; mùi do lỗi thường không giảm, có khi tăng, và hay đi kèm một dấu hiệu khác như khói, tiếng động hay vỏ nóng bất thường. Mọi trường hợp nghi lỗi điện đều nên dừng ngay, không thử thêm cho chắc.
Chạy rà máy lần đầu: làm theo thứ tự này
Nhiều sách hướng dẫn khuyên chạy không tải một lần trước khi nấu. Các bước dưới gộp lời khuyên phổ biến đó với vài việc nhỏ mà người dùng hay bỏ qua. Đọc sách hướng dẫn của chính máy bạn trước, vì nếu có chỗ khác thì làm theo sách.
- Lấy hết giấy, xốp, băng dính, túi nilon ra khỏi giỏ và buồng nấu. Soi đèn pin vào khe quanh thanh nhiệt xem có mẩu nào kẹt không.
- Rửa giỏ và khay bằng nước ấm, nước rửa chén và miếng mềm, tráng sạch, lau khô. Lau lòng buồng nấu bằng khăn ẩm khi máy chưa cắm điện.
- Đặt máy ở chỗ thông thoáng, gần cửa sổ hoặc dưới máy hút mùi, cách tường và tủ bếp theo khoảng hở sách hướng dẫn yêu cầu.
- Lắp giỏ rỗng vào, chạy ở nhiệt độ cao nhất trong khoảng mười đến mười lăm phút, hoặc theo thời gian sách ghi. Mở cửa sổ trong lúc chạy.
- Để máy nguội hẳn, lau lại lòng buồng nấu và giỏ một lần nữa. Ngửi thử: mùi thường đã nhạt hơn rõ rệt so với lúc đầu.
- Nếu mùi vẫn còn khá nặng, lặp lại lần chạy rỗng thứ hai. Trong vài lần nấu đầu, chọn món đơn giản như rau củ để dễ nhận ra mùi lạ nếu có.
Đừng chạy rỗng nhiều lần liên tục chỉ để "đốt cho hết mùi". Máy cần nghỉ giữa các lần, và nếu sau hai lần chạy rỗng mùi vẫn gắt như lúc đầu thì đó là thông tin cần ghi lại để làm việc với nơi bán, không phải lý do để chạy thêm mười lần nữa.
Bao lâu thì hết mùi
Không có con số chung cho mọi máy. Kinh nghiệm được người dùng chia sẻ khá nhiều là mùi rõ trong một vài lần chạy đầu, rồi nhạt hẳn sau chừng vài lần nấu đến vài tuần sử dụng bình thường. Máy có nhiều chi tiết nhựa gần buồng nấu, hoặc vỏ máy mỏng, có thể lưu mùi lâu hơn một chút. Những gì nói ở đây là quan sát phổ biến, không phải kết quả đo của một phòng thí nghiệm nào.
Có một thứ dễ nhầm với mùi máy mới: mùi dầu mỡ cháy do mẻ trước để lại. Mỡ từ cánh gà, ba chỉ đọng dưới đáy giỏ hoặc bắn lên thành buồng nấu, lần sau máy nóng lên là bốc mùi và khói. Mùi này không tự hết theo thời gian, ngược lại còn nặng dần nếu không lau. Nếu máy đã dùng được một thời gian rồi mới bắt đầu có mùi, gần như chắc chắn là chuyện vệ sinh, và cách làm sạch có bài riêng ở các trang về đồ gia dụng trong hệ.
Cũng nên biết mùi bám vào thức ăn ít hơn bạn nghĩ nếu đã chạy rà máy đúng cách. Tuy vậy, khứu giác của mỗi người khác nhau, và người nhạy mùi hay người trong nhà có trẻ nhỏ thường muốn chờ mùi hết hẳn mới nấu. Chờ thêm một vài lần chạy rỗng không tốn bao nhiêu điện so với cảm giác yên tâm.
Mẹo truyền miệng: chanh, giấm, vỏ cam, bột nở có tác dụng tới đâu
Đun chanh hoặc vỏ cam trong máy. Cách làm phổ biến là đặt vài lát chanh hoặc vỏ cam trong một bát chịu nhiệt rồi chạy máy vài phút. Hương cam chanh át bớt mùi trong lúc chạy và để lại mùi dễ chịu, nhưng nó không lấy đi được dầu sót trên thanh nhiệt. Coi đây là cách che mùi, không phải cách xử lý gốc.
Giấm pha nước lau lòng buồng nấu. Lau bằng khăn thấm giấm pha loãng khi máy nguội có thể giúp bớt mùi bám trên bề mặt. Đừng đổ nước hay giấm trực tiếp vào buồng nấu, vì nước có thể chảy vào chỗ không nên vào. Lau xong thì lau lại bằng khăn ẩm nước sạch và để khô.
Bột nở (baking soda) đặt qua đêm. Đặt một đĩa nhỏ bột nở trong giỏ khi máy tắt, qua đêm, có thể hút bớt mùi lưu trong buồng. Cách này vô hại nhưng tác dụng khiêm tốn; nó không thay được bước chạy rà máy.
Phơi giỏ và để máy mở ở chỗ thoáng. Đơn giản nhưng có ích: rút giỏ ra, để máy và giỏ ở chỗ thoáng gió một hai ngày. Mùi trên chi tiết nhựa thường nhạt nhanh hơn khi không bị đóng kín trong hộp hay trong tủ.
Mẹo không nên làm. Đừng xịt nước hoa, chất khử mùi dạng bình xịt vào buồng nấu, đừng chà thanh nhiệt bằng bùi nhùi sắt, và đừng tháo vỏ máy để "lau bên trong". Những việc đó tạo thêm mùi hoá chất, làm hỏng lớp phủ hoặc làm mất quyền bảo hành.
Mùi đó có hại cho sức khoẻ không: nói đúng mức
Câu trả lời trung thực là: mùi máy mới thường là dấu hiệu của một lượng nhỏ hợp chất bay hơi từ dầu sản xuất, keo và nhựa, và lượng đó giảm nhanh sau vài lần chạy. Không có cơ sở để khẳng định vài lần ngửi mùi máy mới gây bệnh, cũng không có cơ sở để nói nó hoàn toàn vô hại trong mọi trường hợp. Lời khuyên hợp lý là giảm tiếp xúc: chạy rà máy ở chỗ thoáng, không cúi mặt sát miệng máy, không nấu ăn khi mùi còn gắt.
Một số nhóm nên cẩn thận hơn. Người có hen suyễn hoặc đường hô hấp nhạy cảm có thể thấy khó chịu với mùi hắc và khói; nếu có triệu chứng thì rời khỏi bếp, mở thông gió và hỏi bác sĩ khi cần. Nhiều tài liệu thú y khuyên không để chim cảnh trong bếp khi đồ dùng có lớp chống dính bị đun quá nóng, vì chim rất nhạy với khói loại này. Đặt lồng chim ở phòng khác trong những lần chạy đầu là việc dễ làm.
Còn với câu hỏi lớn hơn về lớp chống dính và nhiệt độ, điểm cần nhớ là lớp phủ chống dính phổ biến được xem là ổn định ở nhiệt độ nấu thông thường, và chỉ bắt đầu phân huỷ đáng kể khi bị đun quá nóng, vượt xa mức mà phần lớn nồi chiên gia đình cho phép chỉnh. Chuyện giỏ bị bong lớp phủ sau thời gian dài có bài riêng ngay trong danh mục này.
Khi nào nên đổi trả thay vì chờ hết mùi
Đổi trả là quyền của bạn trong khuôn khổ chính sách nơi bán và bảo hành của nhà sản xuất. Thời hạn đổi thường ngắn, nên đừng chờ quá lâu nếu thấy một trong các dấu hiệu sau:
- Mùi khét điện, mùi nhựa cháy gắt không giảm sau hai lần chạy rà máy đúng cách.
- Có khói thành luồng khi buồng nấu đã sạch, không có vật lạ và không có mỡ.
- Vỏ máy, tay cầm, nút xoay biến dạng, phồng, đổi màu hoặc nóng tới mức khó chạm vào ở chỗ sách hướng dẫn không cảnh báo.
- Máy tự tắt, cầu dao nhảy, đèn chập chờn khi máy chạy.
- Lớp phủ trên giỏ bong tróc ngay từ những lần dùng đầu với cách dùng bình thường.
Khi đi đổi, mang theo hoá đơn, hộp và phụ kiện nếu còn, kèm ghi chép ngắn: bạn đã chạy mấy lần, mùi thế nào, có ảnh hay video không. Quay một đoạn video ngắn lúc máy chạy và có mùi, khói hay tiếng động lạ giúp nơi bán hiểu đúng tình trạng hơn nhiều so với lời kể. Cách đọc chính sách đổi trả và quay video khi nhận hàng có bài riêng ở danh mục tự thử khi mua.
Câu hỏi thường gặp
Có cần chạy rà máy nếu sách hướng dẫn không nhắc tới không?
Không bắt buộc, nhưng chạy rỗng một lần ở chỗ thoáng gió hầu như không có hại gì và giúp bạn nhận ra sớm mùi hay khói bất thường trước khi đồ ăn vào giỏ. Nếu sách hướng dẫn có yêu cầu khác về nhiệt độ hay thời gian, hãy theo sách của máy đó.
Mùi nhựa có ngấm vào thức ăn không?
Sau khi chạy rà máy và mùi đã nhạt, rất ít người còn nhận ra mùi trên món ăn. Trong vài lần nấu đầu, nếu bạn nhạy mùi, chọn món có gia vị nhẹ như rau củ để dễ phát hiện. Nếu món ăn có mùi lạ rõ ràng thì đừng ăn và kiểm tra lại máy.
Lò nướng và lò vi sóng mới có bị mùi như vậy không?
Lò nướng mới thường có mùi khét khi thanh nhiệt nóng lần đầu, cùng nguyên nhân với nồi chiên, và cũng được khuyên chạy không tải trước khi nướng. Lò vi sóng ít bị hơn vì không có thanh nhiệt lộ ra, trừ loại có chế độ nướng, khi đó thanh nướng phía trên cũng cần chạy rà một lần.
Có nên để máy mới chạy rà trong phòng ngủ hay phòng kín cho nhanh hết mùi không?
Không nên. Mùi và khói nhẹ lần đầu cần được thoát ra ngoài, chứ không nên tích lại trong phòng kín nơi có người ngủ. Hãy chạy ở bếp gần cửa sổ, dưới máy hút mùi hoặc ban công có mái che, đặt trên mặt phẳng chịu nhiệt và có người ở gần để trông.
Máy dùng nửa năm rồi mới bắt đầu có mùi khét thì do đâu?
Thường là dầu mỡ và vụn thức ăn tích lại ở đáy buồng nấu, mặt dưới giỏ hoặc gần thanh nhiệt. Rút điện, để nguội, vệ sinh kỹ theo sách hướng dẫn. Nếu đã sạch mà vẫn có mùi khét điện, khói hoặc tiếng lạ thì ngưng dùng và mang đi bảo hành, không tự tháo máy.