Ba con số hay in trên hộp máy hút bụi đo ba thứ khác nhau: Pa là độ chân không mà động cơ tạo ra khi bịt kín miệng hút, W thường là điện năng máy tiêu thụ, còn AW (air watt) là công suất của luồng khí đi qua miệng hút. Không con số nào trong ba thứ đó trực tiếp cho bạn biết máy nhặt được bao nhiêu bụi trên sàn nhà bạn.
Bài này giải thích từng con số được đo thế nào, vì sao các hãng hay đua nhau tăng Pa, và những yếu tố quyết định độ sạch thật mà hộp ít khi ghi: đầu hút, chổi quay, độ kín, bộ lọc. Bài không so máy nào với máy nào; mục tiêu là để bạn đọc thông số mà không bị con số to dắt đi.
Pa, W, AW: mỗi con số đo cái gì
Pa (pascal) là độ chân không tĩnh. Người ta bịt kín miệng hút rồi đo chênh lệch áp suất mà động cơ tạo ra. Con số này cho biết máy "kéo" mạnh tới đâu khi không có gió đi qua. Nó liên quan tới khả năng hút bụi nằm sâu trong thảm, trong khe, nhưng vì đo lúc không có luồng khí, nó không nói gì về lượng không khí máy kéo được.
W (watt) trên hộp thường là điện năng tiêu thụ. Máy ghi 1.600 W hay 2.000 W là nói điện vào, không phải sức hút ra. Hai máy cùng tiêu thụ một mức điện có thể hút rất khác nhau tuỳ hiệu suất động cơ, quạt và đường dẫn khí. Một máy ăn điện nhiều chưa chắc hút tốt hơn, chỉ chắc là tốn điện hơn.
AW (air watt) là công suất của luồng khí. Khái niệm này kết hợp cả lưu lượng khí và độ chân không tại miệng hút, đo ở nhiều mức mở miệng hút rồi lấy điểm tốt nhất. Nó gần với sức hút thật hơn hai con số trên, nhưng vẫn đo ở thân máy hoặc đầu ống, chưa tính đầu hút sàn và chổi quay.
Lưu lượng khí là con số hay bị bỏ qua. Một số máy ghi lượng khí đi qua tính bằng lít mỗi giây hoặc mét khối mỗi phút. Với sàn gạch, sàn gỗ, lượng khí lớn cuốn được vụn, tóc, lông vật nuôi tốt; độ chân không cao lại quan trọng hơn khi hút sâu trong thảm. Máy tốt cần cả hai, và hai thứ này kéo nhau theo hướng ngược lại.
Vì sao Pa trở thành con số được đua
Ở máy hút bụi không dây và robot hút bụi, Pa gần như là con số duy nhất được in to. Lý do khá đơn giản: nó dễ đo, cho ra số lớn, và càng năm càng tăng nên dễ làm điểm bán hàng. Một robot đời trước ghi vài nghìn Pa, đời sau ghi gấp đôi, gấp ba. Người mua nhìn vào tưởng máy hút gấp ba, trong khi trên sàn gạch phẳng, khác biệt thấy được có thể nhỏ hơn nhiều.
Độ chân không cao có ích ở những chỗ cần kéo bụi từ sâu ra: thảm dày, khe ray cửa trượt, khe gạch. Nhưng nó đi kèm cái giá: động cơ phải quay nhanh hơn, ồn hơn, nóng hơn, và với máy dùng pin thì cạn nhanh hơn. Robot hút bụi bật chế độ hút lớn nhất thường chỉ chạy được một phần thời gian so với chế độ thường. Máy không dây cũng vậy.
Thêm một điều: không có quy định bắt mọi hãng đo Pa theo cùng một cách. Có hãng đo ở đầu động cơ, có hãng đo ở miệng hút, có hãng đo ở chế độ tăng cường chỉ chạy được vài giây. Hai con số Pa của hai hãng vì vậy không nhất thiết so được với nhau. Một con số nghe rất lớn nhưng không ghi điều kiện đo nên được đọc như lời quảng cáo hơn là thông số.
Thứ quyết định độ sạch mà hộp ít ghi
Trong thực tế dùng ở nhà, phần lớn sự khác biệt về độ sạch đến từ những thứ nằm sau động cơ. Bảng dưới liệt kê các yếu tố đó và cách tự nhìn khi xem máy.
| Yếu tố | Vì sao quan trọng | Tự xem thế nào |
|---|---|---|
| Đầu hút sàn | Khe hở giữa đầu hút và sàn quyết định luồng khí có tập trung không; đầu hút to nhưng hở thì gió đi vào chỗ không có bụi | Đặt đầu hút xuống sàn phẳng, nhìn khe hở hai bên và phía trước |
| Chổi quay có động cơ riêng | Chổi quay đánh bụi khỏi sợi thảm, khe gạch; trên thảm, nó thường quan trọng hơn lực hút | Hỏi đầu hút có động cơ riêng hay quay nhờ gió; xem chổi lông, chổi cao su hay cả hai |
| Độ kín của đường dẫn khí | Một mối nối hở, nắp cốc bụi không khít làm mất một phần sức hút trước khi tới miệng hút | Lắp thử ống, cốc bụi; xem có chỗ lỏng, chỗ rít gió không |
| Bộ lọc | Lọc mịn giữ bụi tốt nhưng tắc nhanh, lọc tắc làm sức hút tụt dần trong lúc dùng | Hỏi lọc có rửa được không, có lọc thô phía trước để bảo vệ lọc mịn không |
| Cốc bụi và kiểu tách bụi | Cốc nhỏ đầy nhanh; khi bụi chạm vạch, luồng khí yếu đi | Xem dung tích cốc so với diện tích nhà bạn |
Đây là lý do một máy ghi Pa thấp hơn vẫn có thể cho cảm giác sạch hơn trên sàn nhà bạn: đầu hút tốt, chổi quay hợp với loại sàn, đường khí kín. Những thứ đó không in thành con số được, nên ít được quảng cáo.
Thảm, sàn gạch, sàn gỗ cần sức hút kiểu khác nhau
Sàn gạch men phổ biến ở nhà ống và căn hộ trong nước có bề mặt phẳng, bụi nằm trên mặt. Ở đây lưu lượng khí và một đầu hút áp sát mặt sàn quan trọng hơn độ chân không rất cao. Vấn đề hay gặp trên sàn gạch không phải hút không nổi, mà là đầu hút đẩy vụn to ra phía trước hoặc cát lọt vào khe gạch. Khe gạch cần đầu hút khe hoặc chế độ mạnh ở đúng chỗ đó.
Thảm, nhất là thảm lông dày trong phòng khách, giữ bụi và tóc mắc trong sợi. Ở đây chổi quay có động cơ làm phần lớn việc, độ chân không giúp kéo bụi ra sau khi chổi đã đánh lên. Một máy Pa cao mà đầu hút không có chổi quay sẽ hút thảm kém hơn bạn tưởng. Ngược lại, chổi quay lông cứng có thể làm xước sàn gỗ nếu chạy lâu; nhiều máy có đầu hút mềm riêng cho sàn cứng vì lý do này.
Nệm, sofa vải, rèm cần đầu hút nhỏ và lực vừa phải; hút quá mạnh có thể kéo vải dính vào miệng hút, không hút được gì. Với nhà nhiều loại sàn, bộ đầu hút đi kèm có khi đáng xem hơn con số Pa.
Đọc trang thông số máy hút bụi trong năm bước
Khi đứng trước một trang thông số hay một chiếc hộp, bạn có thể đọc theo thứ tự này để không bị dẫn dắt.
- Tìm dòng W và hiểu đó là điện tiêu thụ. Dùng nó để ước tiền điện, không dùng để đoán độ sạch.
- Tìm Pa và xem có ghi điều kiện đo không: ở chế độ nào, đo ở đâu. Không ghi thì coi là con số tham khảo.
- Tìm AW hoặc lưu lượng khí. Có con số này là dấu hiệu nhà sản xuất chịu công bố nhiều hơn; vẫn nhớ nó chưa tính đầu hút.
- Xem phần đầu hút: có chổi quay chạy điện không, loại chổi gì, có đầu riêng cho sàn cứng, nệm, khe không.
- Xem bộ lọc và cốc bụi: lọc mịn loại gì, có rửa được không, thay lọc mua ở đâu, cốc bao nhiêu.
Năm bước này mất vài phút nhưng cho bạn bức tranh đúng hơn mọi con số in đậm trên vỏ hộp. Phần đọc các chiêu quảng cáo đồ gia dụng nói chung, như công suất danh nghĩa hay chữ "công nghệ nước ngoài", có danh mục riêng trên trang.
Sức hút tụt dần trong lúc dùng: chỗ hộp không bao giờ nhắc
Thông số trên hộp đo khi máy mới, lọc sạch, cốc trống. Trong lúc bạn hút, sức hút giảm dần vì nhiều lý do rất đời thường:
- Cốc bụi đầy dần, đặc biệt khi hút cát, đất từ cửa ra vào, khiến luồng khí bị cản.
- Lọc mịn bám bụi mịn từ phòng khách, phòng ngủ; sau vài lượt không giũ lọc, sức hút có thể giảm thấy rõ.
- Tóc và chỉ quấn quanh chổi quay làm chổi quay chậm, đánh bụi kém, và động cơ chổi nóng lên.
- Ống dẫn bị nhét vật nhỏ như nắp chai, mẩu giấy, đồ chơi nhỏ của trẻ, làm nghẹt một phần đường khí.
- Với máy dùng pin, khi pin xuống thấp, một số máy giảm công suất trước khi tắt để kéo dài thời gian chạy.
Vì thế khi cảm thấy máy "yếu đi", trước khi nghĩ tới chuyện mua máy mạnh hơn, bạn nên kiểm tra lọc, cốc và chổi. Phần lớn trường hợp máy không yếu, chỉ là đường khí đang bị chặn.
Khi nào con số lớn thật sự đáng giá
Công bằng mà nói, có những nhà cần máy có sức hút lớn thật: nhà trải nhiều thảm dày, nhà nuôi chó mèo lông dài, nhà gần đường nhiều cát bụi, nhà ở vùng gió cát ven biển như một số khu ở Khánh Hoà hay Quảng Ngãi. Ở những nơi đó, máy yếu sẽ khiến bạn phải đi đi lại lại nhiều lần trên một chỗ.
Nhưng ngay cả khi cần, con số nên được đọc cùng với đầu hút và chổi quay, cùng với tiếng ồn và thời gian chạy ở chế độ đó. Một máy có chế độ hút cực mạnh chỉ dùng được vài phút sẽ ít giá trị hơn một máy có chế độ thường đủ khoẻ chạy hết căn nhà. Với nhà chủ yếu là sàn gạch, ít thảm, con số Pa cao nhất trên thị trường gần như không làm bạn sạch nhà hơn; nó chỉ làm máy ồn hơn và đắt hơn.
Một cách nghĩ gọn: hãy hình dung căn nhà mình theo từng loại mặt sàn và tỉ lệ diện tích của chúng. Phần nào cần chổi quay tốt, phần nào cần đầu hút khe, phần nào chỉ cần một lượt nhẹ. Khi đã có hình dung đó, con số Pa trên hộp tự nhiên trở về đúng chỗ của nó: một thông tin phụ, không phải lý do chính để chọn hay bỏ một chiếc máy.
Câu hỏi thường gặp
Máy hút bụi 2.000 W có hút mạnh hơn máy 1.400 W không?
Không nhất thiết. Con số W thường là điện năng tiêu thụ, còn sức hút phụ thuộc hiệu suất động cơ, quạt, đường khí và đầu hút. Máy tiêu thụ ít điện hơn nhưng thiết kế tốt có thể hút sạch ngang hoặc hơn. Con số W chắc chắn chỉ cho bạn biết máy tốn điện thế nào.
Robot hút bụi bao nhiêu Pa là đủ cho nhà sàn gạch?
Không có ngưỡng chung được công nhận. Với sàn gạch phẳng, chổi chính, chổi cạnh và độ áp sát của miệng hút thường quyết định nhiều hơn con số Pa. Pa cao có ích khi nhà có thảm. Bạn nên xem robot có chế độ tự tăng lực khi gặp thảm và độ ồn ở chế độ đó.
Có cách nào tự kiểm tra sức hút tại cửa hàng không?
Bạn không đo được Pa bằng tay, nhưng có thể quan sát: rải một ít vụn giấy, hạt gạo lên tấm thảm mẫu hoặc mặt sàn, xem đầu hút gom được trong một lượt hay đẩy chúng ra phía trước. Nghe tiếng ồn ở từng chế độ, sờ độ kín các mối nối. Phần thử khi mua có danh mục riêng trên trang.
Máy ghi lực hút rất cao nhưng hút thảm vẫn kém, vì sao?
Thường là do đầu hút không có chổi quay chạy điện, hoặc chổi quay đã bị tóc quấn. Bụi trong thảm cần được đánh ra khỏi sợi trước khi bị hút. Ngoài ra, lọc tắc và cốc bụi đầy cũng làm sức hút thực tế tụt xa so với con số đo khi máy mới.
Air watt có phải con số tốt nhất để so máy không?
Nó tốt hơn Pa và W vì tính cả lưu lượng khí, nhưng vẫn chưa tính đầu hút sàn và chổi quay, những thứ quyết định nhiều phần độ sạch. Hơn nữa không phải hãng nào cũng công bố và cách đo có thể khác nhau. Dùng nó như một mảnh thông tin, không phải điểm số.
Hút bụi ở chế độ mạnh nhất cho chắc có hại gì không?
Không hại sàn gạch, nhưng máy ồn hơn, nóng hơn, tốn điện hơn, và với máy dùng pin thì cạn rất nhanh, pin chai sớm hơn. Trên rèm, nệm, vải mỏng, lực quá mạnh làm vải dính vào miệng hút. Chế độ mạnh nên dùng đúng chỗ cần, không cần bật cho cả nhà.