Robot hút bụi mất bản đồ hoặc chia phòng sai thường vì ba lý do: đồ đạc trong nhà thay đổi nhiều so với lúc robot vẽ bản đồ, cảm biến bị đánh lừa bởi gương, kính, ánh sáng hoặc bề mặt tối, và robot bị nhấc đi đặt chỗ khác giữa chừng. Phần lớn trường hợp không phải hỏng máy, mà là giới hạn của cách robot "nhìn" căn nhà.
Bài này giải thích các kiểu định vị phổ biến, chỗ yếu của từng kiểu, và một mặt ít được nói: robot đời mới phụ thuộc vào ứng dụng, tài khoản và máy chủ của nhà sản xuất tới mức nào, cùng chuyện camera trên robot và quyền riêng tư trong nhà. Không có hãng nào được nêu tên; mọi tình huống là mô tả theo loại máy.
Robot "nhìn" căn nhà bằng gì
Cảm biến quét laser. Tháp nhỏ trên nóc quay liên tục, bắn tia laser và đo khoảng cách tới tường, đồ đạc để dựng hình mặt bằng. Cách này chính xác, chạy được trong bóng tối, và là kiểu phổ biến ở robot tầm trung trở lên. Chỗ yếu: tháp làm robot cao hơn, và gương, kính, bề mặt bóng phản xạ tia theo hướng khó đoán.
Camera hướng lên hoặc hướng trước. Robot nhận ra vị trí nhờ các điểm đặc trưng nhìn thấy như góc trần, mép tủ. Camera phía trước còn giúp nhận diện vật cản. Chỗ yếu: cần đủ sáng; căn phòng tối hoặc thay đổi ánh sáng mạnh giữa ngày và đêm làm định vị kém đi.
Con quay và bộ đếm bánh xe. Robot rẻ hơn ước lượng quãng đường đã đi dựa vào số vòng bánh xe và hướng quay. Sai số cộng dồn theo thời gian, nhất là khi bánh trượt trên sàn ướt hay thảm. Kiểu này đi theo đường zíc zắc tương đối, nhưng không giữ được bản đồ lâu dài đáng tin.
Đa số máy kết hợp nhiều nguồn. Máy tốt dùng cảm biến chính cộng với con quay, cảm biến va chạm, cảm biến chống rơi để bù cho nhau. Khi các nguồn này mâu thuẫn, ví dụ bánh xe báo đã đi xa nhưng laser thấy tường vẫn ở chỗ cũ, robot phải đoán, và đó là lúc lỗi bản đồ xuất hiện.
Những tình huống làm robot đi lạc hay vẽ bản đồ sai
Phần lớn các lỗi người dùng gặp rơi vào danh sách dưới đây. Biết trước giúp bạn tránh được nhiều lần phải vẽ lại bản đồ.
- Kê lại đồ đạc lớn như sofa, tủ, giường sau khi robot đã lưu bản đồ; robot thấy tường "mới" và có thể chia lại phòng.
- Gương soi đứng sát sàn, cửa tủ kính, cửa kính ban công: tia laser phản xạ khiến robot tưởng có thêm một căn phòng phía sau gương.
- Nhấc robot đặt sang phòng khác khi đang chạy, hoặc mang robot sang tầng khác mà không chọn đúng bản đồ của tầng đó.
- Cửa phòng đóng mở khác nhau giữa các lần chạy, khiến robot thấy hình dạng nhà thay đổi.
- Đế sạc bị dời chỗ; nhiều robot dùng đế sạc làm điểm mốc khởi đầu.
- Bánh xe trượt trên sàn ướt, thảm dày, hoặc robot bị kẹt rồi tự thoát ra theo hướng lạ, làm lệch ước lượng vị trí.
- Phòng quá tối với robot dựa vào camera, hoặc nắng chiếu thẳng vào cảm biến vào một giờ nhất định trong ngày.
Khi gặp lỗi lặp lại, hãy nhìn xem nó có trùng với một trong các tình huống trên không trước khi nghĩ đến chuyện máy hỏng.
Làm lại bản đồ cho đúng ngay từ đầu
Bản đồ đầu tiên quyết định khá nhiều việc về sau. Vài thao tác dưới đây giúp robot vẽ bản đồ ổn định hơn.
- Dọn sàn gọn, mở hết cửa các phòng bạn muốn robot hút, bật đèn nếu robot dùng camera.
- Đặt đế sạc ở chỗ cố định, sát tường, hai bên thông thoáng, không đặt dưới gầm hoặc sau cánh cửa.
- Che tạm gương đứng sát sàn và cửa kính thấp bằng tấm vải trong lần vẽ đầu, hoặc đặt vùng cấm phía trước chúng sau khi có bản đồ.
- Để robot chạy trọn một lượt khảo sát mà không nhấc lên.
- Mở ứng dụng, kiểm tra cách robot chia phòng, gộp hoặc tách phòng cho khớp thực tế, đặt tên phòng.
- Đặt vùng cấm, khu không lau, khu thảm; lưu bản đồ và khoá chỉnh sửa tự động nếu ứng dụng có tuỳ chọn đó.
Sau khi kê lại đồ đạc lớn, đôi khi vẽ lại bản đồ từ đầu nhanh hơn là để robot tự sửa từng chút qua nhiều lần chạy.
Lỗi bản đồ bình thường và lỗi nên mang đi bảo hành
Không phải lỗi nào cũng do nhà bạn. Bảng dưới giúp phân biệt lỗi do môi trường, xử lý được bằng cài đặt, với dấu hiệu phần cứng có vấn đề.
| Hiện tượng | Khả năng cao là | Nên làm |
|---|---|---|
| Robot chia lại phòng sau khi bạn kê lại đồ | Robot cập nhật theo môi trường mới | Sửa phòng trong ứng dụng hoặc vẽ lại bản đồ |
| Xuất hiện vùng lạ phía sau gương, cửa kính | Phản xạ tia quét | Xoá vùng đó, đặt vùng cấm trước gương |
| Robot không tìm được đường về đế sạc | Đế sạc bị dời, bị che, hoặc robot kẹt ở chỗ xa | Đặt lại đế ở chỗ thoáng, kiểm tra đường về |
| Tháp quét trên nóc không quay, robot báo lỗi cảm biến | Kẹt tóc, bụi hoặc hỏng động cơ tháp | Tắt máy, kiểm tra theo sách hướng dẫn; còn lỗi thì mang bảo hành |
| Robot quay vòng tại chỗ, đi đường lạ dù nhà không đổi | Cảm biến bẩn, bánh xe trượt, hoặc lỗi phần mềm | Lau cảm biến, cập nhật phần mềm; lặp lại thì liên hệ bảo hành |
| Bản đồ mất hẳn sau khi cập nhật phần mềm | Lỗi phần mềm hoặc đồng bộ tài khoản | Vẽ lại bản đồ, báo lỗi cho hãng qua kênh chính thức |
Không tự tháo tháp quét hay mở thân robot để sửa; với lỗi phần cứng, kênh bảo hành vẫn là cách an toàn nhất và giữ được quyền bảo hành của bạn.
Robot phụ thuộc ứng dụng và máy chủ tới đâu
Robot đời mới gần như mọi tính năng hay đều nằm trong ứng dụng điện thoại: chia phòng, vùng cấm, lịch chạy, mức nước, thông báo kẹt. Ứng dụng đó thường cần tài khoản, cần mạng, và nhiều chức năng đi qua máy chủ của nhà sản xuất. Khi mạng nhà mất, robot thường vẫn chạy theo lịch đã lưu, nhưng bạn có thể không điều khiển được từ xa hoặc không sửa được bản đồ.
Câu hỏi ít ai đặt khi mua là: nếu vài năm sau ứng dụng không còn được cập nhật, hoặc dịch vụ máy chủ cho dòng máy đó dừng lại, robot còn làm được gì. Với một số thiết bị nhà thông minh trên thế giới, chuyện ngừng hỗ trợ đã xảy ra, khiến tính năng phụ thuộc máy chủ ngừng chạy. Robot vẫn có thể hút bằng nút bấm trên thân, nhưng các tiện ích bạn trả tiền thêm có thể mất.
Một điểm nữa: ứng dụng có ngôn ngữ tiếng Việt và hỗ trợ ở thị trường trong nước hay không. Máy mua theo đường xách tay có thể gắn với máy chủ vùng khác, ngôn ngữ khác, và việc bảo hành, cập nhật phần mềm phức tạp hơn. Đó là chi phí ẩn không hiện trên giá bán.
Camera trên robot và quyền riêng tư trong nhà
Robot có camera đi khắp nhà, ở độ cao sát sàn, vào cả phòng ngủ. Điều đó không có nghĩa là robot nguy hiểm, nhưng đáng để bạn hiểu và tự chọn cài đặt.
| Câu hỏi | Vì sao nên hỏi | Bạn có thể làm gì |
|---|---|---|
| Ảnh camera được xử lý trên máy hay gửi lên máy chủ? | Xử lý trên máy ít rủi ro lộ hơn; gửi lên máy chủ phụ thuộc chính sách bảo mật của hãng | Đọc mục quyền riêng tư trong ứng dụng, tắt tính năng gửi ảnh nếu có tuỳ chọn |
| Robot có chức năng xem camera trực tiếp từ xa không? | Tiện để trông nhà, nhưng cũng là một cửa vào nếu tài khoản bị lộ mật khẩu | Tắt nếu không dùng, đặt mật khẩu mạnh, bật xác thực hai lớp |
| Bản đồ nhà lưu ở đâu? | Bản đồ cho biết bố cục, diện tích, số phòng của nhà bạn | Xem có xoá được bản đồ trên máy chủ không khi bán hoặc thanh lý robot |
| Ai trong nhà có quyền truy cập ứng dụng? | Chia sẻ tài khoản cho nhiều người làm khó kiểm soát | Dùng tính năng chia sẻ thiết bị thay vì đưa chung mật khẩu |
Khi bán hay cho robot cũ, nhớ gỡ thiết bị khỏi tài khoản và khôi phục cài đặt gốc. Nếu không, người mua sau có thể gặp lỗi kết nối, còn bản đồ nhà bạn vẫn nằm trong tài khoản cũ.
Khi nào bản đồ thông minh đáng tiền
Bản đồ và chia phòng phát huy giá trị ở căn nhà có từ ba bốn phòng trở lên, có khu cần tránh như khu đồ chơi trẻ con, bát ăn của mèo, khu thảm, và chủ nhà muốn hút từng phòng vào giờ khác nhau. Ở đó, chọn phòng để hút, đặt vùng cấm, đặt mức nước theo phòng là những thứ dùng thật hằng ngày.
Với căn hộ một hai phòng, sàn trống, bạn ít khi cần đến bản đồ phức tạp. Một robot định vị cơ bản đi đủ lượt có thể làm việc tương đương, ít phụ thuộc ứng dụng hơn. Ngược lại, nhà nhiều gương lớn, nhiều kính, đồ đạc thay đổi liên tục, thì bản đồ dù tốt cũng sẽ cần chỉnh nhiều.
Điều quan trọng là xem tính năng nào bạn sẽ dùng mỗi tuần, chứ không phải tính năng nào nghe hấp dẫn khi xem quảng cáo. Phần lớn người dùng chỉ thực sự dùng hai ba thứ: lịch chạy, vùng cấm, và chọn phòng.
Nếu bạn ở thuê và hay chuyển nhà, cũng nên nghĩ trước: mỗi lần chuyển là một lần vẽ lại bản đồ, đặt lại vùng cấm, chia lại phòng. Việc đó không khó nhưng tốn một buổi, và những tiện ích bản đồ đã dày công chỉnh ở nhà cũ sẽ không theo bạn sang nhà mới.
Câu hỏi thường gặp
Robot hút bụi có chạy được khi nhà mất mạng không?
Đa số robot vẫn chạy được bằng nút bấm trên thân và nhiều máy vẫn theo lịch đã lưu. Những việc cần ứng dụng như sửa bản đồ, chọn phòng, nhận thông báo thì có thể không làm được cho tới khi có mạng trở lại. Mức độ phụ thuộc khác nhau theo máy, nên đọc sách hướng dẫn.
Vì sao robot vẽ thêm một phòng không có thật trên bản đồ?
Thường do gương lớn hoặc cửa kính sát sàn phản xạ tia laser, khiến robot thấy như có khoảng không phía sau. Bạn có thể xoá vùng đó trong ứng dụng, đặt vùng cấm trước gương, hoặc che gương trong lần vẽ bản đồ đầu tiên.
Robot có camera có bị người khác xem trộm không?
Rủi ro phụ thuộc vào cách hãng xử lý ảnh, bảo mật của tài khoản và mạng nhà bạn. Bạn giảm rủi ro bằng mật khẩu mạnh, bật xác thực hai lớp, tắt xem camera từ xa nếu không dùng, cập nhật phần mềm và đọc mục quyền riêng tư trong ứng dụng.
Nhà hai tầng thì một robot có lưu được hai bản đồ không?
Nhiều robot đời mới lưu được nhiều bản đồ và tự nhận ra tầng sau một lúc chạy, nhưng không phải máy nào cũng làm được. Bạn vẫn phải mang robot lên xuống, và đế sạc thường chỉ ở một tầng. Nhà nhiều tầng nên tính kỹ điều này trước khi mua.
Có nên mua robot xách tay giá thấp hơn không?
Ngoài chuyện bảo hành, robot xách tay có thể gắn với máy chủ vùng khác, ứng dụng không có tiếng Việt, giọng báo bằng ngôn ngữ khác, và một số tính năng không dùng được ở nước ta. Chênh lệch giá cần được cân với những phiền toái này trong suốt thời gian dùng.