Trước khi mua thêm một máy điện công suất lớn cho bếp — nồi chiên, lò nướng, ấm siêu tốc, máy sấy bát — hãy trả lời được ba câu: máy sẽ cắm vào ổ nào, ổ đó đang gánh những máy nào chạy cùng giờ, và chỗ đặt có xa nước, xa vật dễ cháy không. Nếu câu trả lời là "cắm tạm vào ổ chia" hoặc "kéo dây nối từ phòng bên", nên giải quyết chuyện điện trước, hoặc chưa mua.
Bài này nói ở mức nguyên tắc để bạn tự xem trước khi mua. Mọi việc đụng vào dây âm tường, aptomat hay lắp thêm ổ cắm là việc của thợ điện có chuyên môn — bài không hướng dẫn tự làm phần đó.
Vì sao đồ điện bếp là nhóm cần để ý nhất
Trong nhà, những máy biến điện thành nhiệt là những máy kéo dòng lớn nhất: ấm siêu tốc, nồi chiên không dầu, lò nướng, lò vi sóng, bếp từ, nồi cơm khi đang nấu, máy sấy tóc, bàn là. Phần lớn chúng tập trung trong bếp và chạy vào cùng một khung giờ — bữa sáng, bữa tối. Đó là lúc ổ cắm và dây điện trong bếp chịu tải nặng nhất.
Nhiều căn nhà, nhất là nhà xây đã lâu hoặc căn hộ cải tạo, được đi dây từ thời trong bếp chỉ có nồi cơm và tủ lạnh. Mỗi máy mới mua về lại được cắm thêm vào cùng một ổ đôi, qua một ổ chia nhiều lỗ. Không ai cố tình làm điều nguy hiểm; chỉ là từng bước nhỏ cộng dồn.
Dấu hiệu quá tải thường hiện ra từ từ: phích cắm ấm lên, ổ cắm đổi màu quanh lỗ, có mùi nhựa nóng, aptomat thỉnh thoảng nhảy khi bật cùng lúc hai máy. Những dấu hiệu này cần được thợ điện xem, không nên bỏ qua. Nhưng tốt hơn cả là đừng để tới lúc có dấu hiệu — hãy kiểm tra trước khi đưa thêm một máy công suất lớn vào bếp.
Một chiếc máy mới tốt đến đâu cũng không bù được cho việc cắm nó vào chỗ không gánh nổi. Vì thế, với nhóm đồ điện sinh nhiệt, việc chuẩn bị chỗ cắm là một phần của quyết định mua, ngang với việc chọn dung tích hay kiểu dáng.
Tự kiểm tra ổ cắm và chỗ đặt trước khi mua
Những bước sau chỉ là quan sát và ghi chép, không tháo, không mở bất cứ thứ gì:
- Đọc công suất của máy định mua trên trang thông số hoặc sách hướng dẫn, ghi lại bằng oát.
- Đi quanh bếp, ghi lại mỗi ổ cắm đang cắm những máy nào và công suất của từng máy (nhìn nhãn ở đáy hoặc lưng máy).
- Đánh dấu những máy chạy cùng một khung giờ, ví dụ ấm siêu tốc, nồi cơm, lò vi sóng vào bữa sáng.
- Xem trên mặt ổ cắm có ghi dòng điện định mức không (thường in nhỏ dạng số kèm chữ A). Công suất gần đúng mà ổ chịu được bằng điện áp nhân dòng định mức; nếu không đọc được, coi như cần hỏi thợ.
- Cộng công suất các máy chạy cùng lúc trên cùng một ổ (kể cả qua ổ chia). Nếu tổng tiến gần mức ổ chịu được, máy mới không nên cắm vào đó.
- Kiểm tra chỗ đặt dự kiến: cách chậu rửa và vòi nước một khoảng an toàn, không có nước bắn tới, không có rèm, khăn, giấy, chai dầu ngay cạnh, dây điện không phải vắt qua bếp nấu hay thõng xuống mép bàn.
- Nếu bất kỳ bước nào cho kết quả đáng ngờ, hãy nhờ thợ điện xem trước khi mua, hoặc chọn máy công suất nhỏ hơn.
Toàn bộ việc này mất khoảng mười lăm phút và không cần dụng cụ gì ngoài giấy bút. Nó cũng giúp bạn phát hiện những ổ cắm đang gánh quá sức từ trước, kể cả khi bạn quyết định không mua thêm gì.
Ổ chia, dây nối và ổ cắm riêng: khi nào dùng cái nào
Bảng dưới là nguyên tắc chung. Thông số cụ thể nằm trên chính ổ chia, dây nối và trong sách hướng dẫn của máy.
| Cách cắm | Hợp với | Không hợp với | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Cắm thẳng vào ổ tường | Máy sinh nhiệt công suất lớn dùng hằng ngày | Ổ cũ lỏng, ổ đã đổi màu, ổ sát chậu rửa | Cách cắm được nhiều sách hướng dẫn khuyến nghị cho máy nhiệt |
| Ổ chia nhiều lỗ | Máy nhỏ: sạc, đèn, quạt, máy xay dùng ngắn | Cắm cùng lúc hai máy sinh nhiệt lớn | Tổng công suất mọi lỗ không được vượt định mức ghi trên ổ chia |
| Dây nối, ổ cuộn | Dùng tạm, ngắn hạn, tải nhỏ | Máy nhiệt chạy lâu, dây để cuộn tròn khi dùng | Dây cuộn tròn khi chịu tải lớn khó toả nhiệt, dễ nóng |
| Ổ cắm riêng do thợ lắp | Lò nướng, bếp từ, máy rửa bát, bình nóng lạnh | Tự lắp không có chuyên môn | Thợ xem tiết diện dây, aptomat và thiết bị chống giật phù hợp |
Nếu máy bạn định mua thuộc dòng cuối của bảng, chi phí và thời gian lắp ổ riêng là một phần giá của máy. Hãy hỏi thợ trước để biết mình đang mua bao nhiêu việc.
Ví dụ giả định: bữa sáng trên một ổ đôi
Hình dung một căn bếp có duy nhất một ổ đôi trên mặt bàn, qua một ổ chia bốn lỗ. Mỗi sáng, nồi cơm hâm lại cơm nguội, ấm siêu tốc đun nước pha trà, lò vi sóng hâm sữa cho con. Gia đình định mua thêm một nồi chiên không dầu để làm trứng và bánh mì buổi sáng, cắm vào lỗ còn trống.
Đọc nhãn từng máy (số tròn để minh hoạ): ấm siêu tốc khoảng một nghìn tám trăm oát, lò vi sóng khoảng một nghìn hai trăm oát khi chạy, nồi cơm khi hâm khoảng bảy trăm oát, nồi chiên định mua khoảng một nghìn năm trăm oát. Nếu bốn máy trùng giờ, tổng vượt năm nghìn oát — cao hơn nhiều so với mức mà một ổ cắm gia đình thông thường ghi trên mặt ổ, và chắc chắn vượt định mức của phần lớn ổ chia.
Trên thực tế, không phải lúc nào bốn máy cũng chạy cùng giây. Nhưng buổi sáng vội vàng chính là lúc chúng trùng nhau nhiều nhất. Trong ví dụ này, gia đình có ba lựa chọn: sắp xếp thứ tự dùng và chỉ cắm máy nhiệt nào đang dùng; nhờ thợ lắp thêm một ổ riêng cho nồi chiên hoặc lò vi sóng; hoặc chưa mua nồi chiên. Lựa chọn không nên là cứ cắm rồi xem aptomat có nhảy không.
Những thói quen cắm điện nên bỏ trước khi thêm máy
Cắm phích ba chấu qua ổ hai lỗ bằng đầu chuyển. Chấu thứ ba của nhiều máy là để nối đất. Khi dùng đầu chuyển sang ổ hai lỗ, phần bảo vệ đó không còn. Nếu nhà chưa có ổ có tiếp địa, hãy hỏi thợ điện về việc lắp, đừng bẻ hay bỏ chấu.
Rút phích bằng cách giật dây. Giật dây lâu ngày làm lỏng mối nối trong phích, sinh nóng tại chỗ tiếp xúc. Luôn cầm vào thân phích. Với máy dùng hằng ngày, chọn chỗ cắm dễ với tới để không phải giật.
Để ổ chia trên mặt bàn bếp gần nước. Nước bắn, dầu mỡ, vụn thức ăn rơi vào lỗ cắm là nguyên nhân hay gặp của chập điện. Nếu bắt buộc dùng ổ chia, đặt nó ở chỗ khô, cao, có nắp che càng tốt.
Đặt máy đang chạy lên dây điện của máy khác. Đáy máy sinh nhiệt nóng có thể làm mềm vỏ dây bên dưới. Bếp chật hay khiến dây chồng chéo; trước khi thêm máy, gom gọn dây hiện có.
Chạy máy nhiệt khi không có ai ở nhà. Nồi chiên, lò nướng, ấm siêu tốc nên được dùng khi có người ở gần. Hẹn giờ là tiện ích, không phải lý do để rời nhà khi máy đang chạy.
Khi nào nên gọi thợ điện thay vì mua thêm ổ chia
Có những dấu hiệu cho thấy vấn đề không nằm ở thiếu lỗ cắm mà ở chính đường điện trong bếp. Ổ cắm hoặc phích cắm ấm lên rõ rệt khi đang dùng; nhựa quanh lỗ cắm ngả màu; có tiếng lách tách hoặc mùi khét nhẹ; aptomat nhảy khi bật hai máy cùng lúc; đèn trong bếp chập chờn khi bật ấm. Gặp bất kỳ dấu hiệu nào, hãy ngừng dùng ổ đó cho máy lớn và gọi thợ điện.
Ngoài dấu hiệu, có những trường hợp nên gọi thợ ngay từ đầu: máy mới cần ổ riêng theo sách hướng dẫn (lò nướng âm, bếp từ đôi, máy rửa bát), bếp chỉ có một ổ đôi cho toàn bộ mặt bàn, nhà đi dây đã rất lâu, hoặc ổ cắm nằm ngay cạnh chậu rửa. Thợ sẽ xem tiết diện dây, aptomat bảo vệ, thiết bị chống giật cho khu vực ẩm ướt — những thứ người không có chuyên môn không nên tự đánh giá.
Bài này không hướng dẫn tự đi dây, thay aptomat hay mở ổ cắm. Những việc đó có nguy cơ điện giật và cháy thật, kể cả với người khéo tay. Chi phí thuê thợ là khoản nhỏ so với hậu quả của một mối nối sai.
Khi gọi thợ, hãy đưa họ danh sách các máy và công suất bạn đã ghi ở bước kiểm tra. Danh sách này giúp thợ tư vấn đúng, và giúp bạn biết chi phí lắp đặt thật của chiếc máy mình định mua.
Nếu chưa sẵn sàng về điện, có nên mua không
Câu trả lời thẳng là: với máy sinh nhiệt công suất lớn, nếu bếp chưa có chỗ cắm phù hợp và bạn chưa sẵn sàng gọi thợ, nên chưa mua. Máy sẽ hoặc bị cắm vào chỗ không an toàn, hoặc phải tắt máy khác mỗi lần dùng — điều mà sau vài tuần ít ai còn kiên nhẫn làm.
Có những lối ra tạm thời hợp lý. Một là chọn máy cùng loại nhưng công suất nhỏ hơn, phù hợp với ổ đang có. Hai là sắp xếp lại giờ dùng: không cho ấm siêu tốc và lò vi sóng chạy cùng lúc, và đặt máy mới ở một ổ khác không gánh máy nhiệt nào. Ba là dùng máy mới thay cho một máy cũ cùng ổ, không phải thêm vào.
Lối ra không nên chọn là mua ổ chia lớn hơn, nhiều lỗ hơn. Ổ chia không làm đường dây trong tường gánh thêm được tải; nó chỉ cho phép cắm thêm phích. Nếu ổ tường đã gần giới hạn, thêm lỗ chỉ làm vấn đề khó thấy hơn.
Cuối cùng, nếu nhà có trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi hay quên tắt máy, chỗ đặt và chỗ cắm càng phải được nghĩ kỹ. Máy đặt cao, dây gọn, ổ cắm có nắp che là những chi tiết nhỏ nhưng nên có trước khi máy mới về nhà.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết một ổ cắm chịu được bao nhiêu máy?
Xem dòng điện định mức in trên mặt ổ hoặc ổ chia, thường là một con số kèm chữ A. Nhân với điện áp lưới để ra công suất gần đúng mà ổ chịu được, rồi so với tổng công suất các máy chạy cùng lúc. Đây chỉ là giới hạn của ổ; dây trong tường và aptomat có thể có giới hạn khác, thợ điện mới đánh giá được.
Dùng ổ chia nhiều lỗ cho nồi chiên không dầu có được không?
Nhiều sách hướng dẫn khuyến nghị cắm máy sinh nhiệt công suất lớn thẳng vào ổ tường. Nếu buộc phải qua ổ chia, chỉ cắm một máy nhiệt lớn tại một thời điểm, đảm bảo tổng công suất dưới định mức ghi trên ổ chia, và không để ổ chia ở chỗ ẩm hay bị dầu mỡ bắn vào.
Vì sao dây nối cuộn tròn lại dễ nóng?
Khi có dòng điện lớn chạy qua, dây dẫn sinh nhiệt. Nếu dây được trải dài, nhiệt toả ra không khí dễ dàng. Khi cuộn tròn nhiều vòng sát nhau, nhiệt dồn lại, vỏ dây nóng lên và có thể mềm, chảy. Vì vậy dây nối dạng cuộn cần được kéo hết ra khi dùng cho tải lớn.
Ổ cắm bị ấm khi dùng ấm siêu tốc có sao không?
Ổ cắm hoặc phích cắm ấm lên rõ rệt là dấu hiệu tiếp xúc kém hoặc quá tải. Nên ngừng dùng ổ đó cho máy công suất lớn và nhờ thợ điện kiểm tra. Không tự tháo ổ cắm ra xem nếu không có chuyên môn và chưa ngắt điện an toàn.
Có cần ổ cắm có tiếp địa cho đồ gia dụng nhỏ không?
Những máy có phích ba chấu được thiết kế để dùng với ổ có tiếp địa, giúp giảm nguy cơ giật khi vỏ máy bị rò điện. Nếu nhà chưa có ổ tiếp địa ở bếp, nên hỏi thợ điện về việc lắp đặt, không dùng đầu chuyển để bỏ chấu thứ ba.
Đặt máy cạnh chậu rửa có nguy hiểm không?
Nước và điện là cặp nguy hiểm. Máy và ổ cắm đặt quá gần chậu rửa dễ bị nước bắn, tay ướt chạm vào phích cắm. Nên giữ khoảng cách hợp lý, giữ khu vực khô ráo, và hỏi thợ điện về thiết bị chống giật cho khu vực ẩm ướt trong bếp.