ChanThat.comChân Thật
Máy xay sinh tố, máy ép chậm, máy làm sữa hạt

Xay đá khô, xay đồ nóng, xay quá đặc: những việc làm hỏng máy xay sinh tố nhanh nhất

Máy xay hỏng sớm thường vì xay đá khô, đồ còn nóng, hỗn hợp quá đặc, chạy quá lâu và ngâm cụm lưỡi. Vì sao từng việc gây hại và cách làm tương đương an toàn hơn.

Idle blender on a tiled kitchen counter in Nghe An beside a bowl of ice cubes and a pot of steaming soup, hand holding a folded towel, side angle, dim daylight

Máy xay sinh tố gia đình hỏng sớm nhất không phải vì dùng nhiều mà vì dùng sai việc: xay đá viên không có chất lỏng, xay đồ đang sôi, xay hỗn hợp quá đặc, giữ nút chạy quá lâu, và ngâm cả cụm lưỡi trong nước. Mỗi thói quen này đánh vào một bộ phận khác nhau: lưỡi, cối, khớp nối, ổ trục hoặc động cơ. Biết bộ phận nào chịu gì giúp bạn đổi cách làm mà vẫn có được món mình muốn.

Bài này cũng nói đến an toàn, vì hai trong số những việc trên, xay đồ nóng và gỡ thức ăn kẹt khi máy còn điện, không chỉ làm hỏng máy mà còn có thể gây bỏng, đứt tay. Bài nêu nguyên tắc dùng, không hướng dẫn tháo đế máy hay sửa mạch; phần đó thuộc về thợ bảo hành.

Bên trong máy xay: bộ phận nào chịu tải

Một máy xay sinh tố có thể chia thành bốn phần làm việc. Động cơ trong đế biến điện thành chuyển động quay. Khớp nối là chi tiết nằm giữa trục động cơ và trục lưỡi, thường bằng nhựa cứng hoặc cao su có răng, truyền lực từ đế lên cối. Cụm lưỡi gắn ở đáy cối, có trục quay trên ổ trục và được làm kín bằng gioăng. Cuối cùng là cối, chứa nguyên liệu và chịu va đập.

Khớp nối thường được thiết kế để là chi tiết yếu nhất có chủ ý. Khi lưỡi bị kẹt đột ngột, khớp nối mòn hoặc vỡ trước, để động cơ đắt tiền không phải chịu cú giật. Vì vậy, khớp nối mòn sau thời gian dài dùng là bình thường; khớp nối mòn sau vài tháng là dấu hiệu máy thường xuyên phải khởi động dưới tải quá nặng.

Động cơ thì sợ nhiệt. Xay lâu, xay đặc khiến dòng điện tăng, cuộn dây nóng lên; nhiều máy có bộ ngắt nhiệt để tự dừng. Mỗi lần máy phải ngắt vì nóng là một lần cách điện bên trong chịu thêm chút lão hoá. Hiểu được hai chi tiết này là hiểu được gần hết vì sao các thói quen dưới đây có hại.

Còn cụm lưỡi và ổ trục thì sợ nước và cặn. Ổ trục được làm kín bằng gioăng, nhưng gioăng không phải lớp chắn tuyệt đối khi bị ngâm lâu hoặc xối nước nóng mạnh. Một khi nước đã vào, ổ trục bắt đầu rỉ, lưỡi quay nặng hơn, và gánh nặng lại dồn về khớp nối với động cơ. Ba bộ phận liên quan với nhau như vậy, nên một thói quen xấu ở một chỗ thường làm hỏng dây chuyền.

Năm việc hay làm hỏng máy và cách thay thế

Bảng dưới đặt mỗi thói quen cạnh bộ phận chịu hại và một cách làm tương đương ít rủi ro hơn. Luôn ưu tiên những gì sách hướng dẫn của máy bạn ghi, vì mỗi máy có giới hạn riêng.

Thói quenBộ phận chịu hạiVì saoLàm thế nào thay
Xay đá viên không có chất lỏngLưỡi, cối, khớp nốiĐá cứng va trực tiếp, lưỡi quay trong túi khí, cú giật lớnCho chất lỏng trước, đá sau; dùng đá nhỏ; nhồi xung từng nhịp
Xay đồ đang sôiCối, nắp, người dùngHơi nước giãn nở đẩy bật nắp, nhựa chịu nhiệt kémĐể nguội bớt, xay ít một, mở lỗ thoát hơi, che khăn giữ nắp
Xay hỗn hợp quá đặcĐộng cơ, khớp nốiLưỡi bị ghì, động cơ kéo dòng lớn, nóng nhanhThêm chất lỏng, chia mẻ, dừng đảo bằng thìa khi đã rút điện
Giữ nút chạy quá lâuĐộng cơVượt thời gian chạy liên tục cho phépChạy theo đợt ngắn, nghỉ theo hướng dẫn
Ngâm cả cụm lưỡi trong nướcỔ trục, gioăngNước vào ổ trục, rỉ, kẹt, kêu rítXả nhanh, cọ, úp ráo; không ngâm lâu

Năm dòng trên chiếm phần lớn các lần máy xay gia đình "tự nhiên hỏng". Không dòng nào cần dụng cụ đặc biệt để tránh, chỉ cần thay đổi thứ tự và nhịp làm.

Xay đá: vì sao có chất lỏng thì khác hẳn

Khi cối chỉ có đá, lưỡi quay đập văng đá lên thành cối, đá rơi xuống không đều, và có những lúc lưỡi quay trong khoảng trống chỉ có không khí. Sau đó một cục đá rơi đúng vào lưỡi đang quay rất nhanh, tạo ra cú va đập lớn truyền thẳng xuống khớp nối. Lặp lại hàng trăm lần trong một mẻ, khớp nối và mép lưỡi chịu mòn nhanh. Cối nhựa bị đá đập cũng xước nhiều, đục nhanh.

Khi có chất lỏng, lưỡi tạo ra dòng xoáy kéo đá xuống đều đặn, đá được cắt dần thay vì đập. Tiếng ồn giảm, lực giật giảm, kết quả đều hơn. Đó là lý do hầu hết sách hướng dẫn máy xay gia đình yêu cầu đổ chất lỏng trước rồi mới cho đá, và giới hạn lượng đá mỗi lần.

Một số máy được thiết kế có chế độ xay đá riêng và cho phép xay đá với ít chất lỏng. Chỉ những máy ghi rõ như vậy mới nên làm. Nếu nhà bạn cần đá bào mịn thường xuyên cho chè, đá bào, một dụng cụ bào đá tay hoặc máy bào đá riêng thường hợp hơn là bắt máy xay sinh tố làm việc ngoài khả năng.

Hỗn hợp quá đặc: bơ hạt, thịt, bột nhão

Những món đặc là nơi máy xay gia đình chịu tải nặng nhất. Bơ đậu phộng, bơ hạt điều, chả cá, nhân bánh, bột nhão làm bánh đều có chung đặc điểm: không tạo được dòng xoáy, nguyên liệu bám lên thành cối thành một vòng, lưỡi quay trong khoảng rỗng ở giữa. Người dùng thấy máy rú mà không xay tiếp, phản xạ là giữ nút lâu hơn hoặc tăng tốc độ, và đó chính là lúc động cơ nóng lên nhanh nhất.

Cách làm an toàn hơn là chia nhỏ mẻ, chạy từng nhịp ngắn, dừng lại để rút điện rồi dùng thìa silicone gạt nguyên liệu từ thành cối xuống. Với bơ hạt, quá trình có thể mất nhiều lượt nghỉ vì hạt phải tiết dầu dần; ép máy chạy liền một mạch thường chỉ dẫn tới bộ ngắt nhiệt. Một số máy có que đảo đi kèm, được thiết kế để thọc qua lỗ nắp mà không chạm lưỡi; chỉ dùng que đó, không dùng đũa hay thìa kim loại khi máy đang chạy.

Nếu nhà bạn làm những món đặc này thường xuyên, đó là dấu hiệu bạn cần dụng cụ chuyên cho việc đó, như máy xay thịt, cối giã, hoặc máy xay có công suất và cối được thiết kế cho hỗn hợp đặc. Máy xay sinh tố thông thường làm được một hai lần, nhưng làm hằng tuần sẽ rút ngắn tuổi thọ máy đáng kể.

Xay đồ nóng an toàn hơn

Xay súp, cháo, sốt khi còn ấm là việc nhiều nhà làm hằng ngày. Nguy hiểm thật sự nằm ở hơi nước: chất lỏng nóng bị lưỡi đánh mạnh tạo hơi rất nhanh, áp lực trong cối kín tăng lên và có thể đẩy bật nắp, phun chất lỏng nóng ra ngoài. Nếu sách hướng dẫn của máy cho phép xay đồ nóng, làm theo trình tự dưới đây; nếu không cho phép, để nguội hẳn.

  1. Tắt bếp, để món nguội bớt một lúc, không xay khi đang sôi.
  2. Chỉ đổ tối đa khoảng một phần ba đến một nửa cối, ít hơn mức xay đồ nguội.
  3. Lắp nắp chắc chắn, mở nút nhỏ ở giữa nắp (nếu có) để hơi thoát.
  4. Phủ một khăn gấp dày lên nắp, đặt tay giữ trên khăn, không để mặt hay tay trần ngay trên lỗ thoát hơi.
  5. Bắt đầu ở tốc độ thấp nhất, tăng dần; không bật thẳng tốc độ cao.
  6. Xay xong, rút điện, chờ một chút rồi mới mở nắp, quay mặt ra xa.
  7. Nhà có trẻ nhỏ thì cho trẻ ra khỏi khu bếp lúc xay đồ nóng.

Que xay cầm tay nhúng thẳng vào nồi là cách khác để xay súp mà không phải rót đồ nóng sang cối kín; dù vậy vẫn nên nhấc nồi khỏi bếp và để bớt sôi.

Những dấu hiệu nên dừng lại ngay

Mùi khét đậm hoặc khói từ đế máy. Tắt, rút điện, để nguội, không dùng lại cho đến khi được kiểm tra. Mùi khét lặp lại là dấu hiệu động cơ quá nhiệt hoặc hỏng.

Động cơ rú nhưng lưỡi quay yếu hoặc không quay. Thường do khớp nối mòn hoặc vỡ. Tiếp tục chạy chỉ làm mòn thêm. Khớp nối thay được ở nhiều máy, qua nơi bảo hành hoặc phụ tùng đúng mẫu.

Nước rỉ ra dưới cối, đọng trên đế. Gioăng hỏng hoặc cụm lưỡi lỏng. Nước chảy vào đế có động cơ là nguy cơ điện; ngừng dùng cho tới khi thay gioăng hoặc cụm lưỡi.

Lưỡi lắc, kêu lạch cạch khi quay tay nhẹ. Ổ trục có thể đã mòn hoặc rỉ. Không cố dùng vì lưỡi lắc có thể chạm thành cối.

Máy tự tắt liên tục khi xay nhẹ. Nếu với việc nhẹ mà bộ ngắt nhiệt vẫn hoạt động liên tục, có thể động cơ hoặc quạt làm mát có vấn đề. Mang đi kiểm tra.

Dây điện sờn, phích nóng. Ngừng dùng ngay. Không tự quấn băng dính hay thay phích tạm; nhờ thợ hoặc nơi bảo hành.

Những thói quen nhỏ giúp máy dùng lâu

Cắt nguyên liệu cứng thành miếng nhỏ, đập dập hạt to trước khi cho vào. Cho chất lỏng trước, đồ mềm tiếp theo, đồ cứng và đá sau cùng. Bắt đầu ở tốc độ thấp, nhồi xung vài nhịp cho nguyên liệu lắng xuống, rồi mới tăng tốc. Thứ tự này giảm tải khởi động, là lúc khớp nối chịu lực lớn nhất.

Không nhấc cối khỏi đế khi lưỡi còn quay; chờ lưỡi dừng hẳn. Lắp cối đúng khớp trước khi bật; cối lệch làm răng khớp nối chỉ ăn một phần và mòn lệch. Khi gỡ thức ăn kẹt quanh lưỡi, luôn rút điện trước, dùng thìa silicone, không dùng tay.

Rửa ngay sau khi dùng bằng cách cho nước ấm và một giọt nước rửa chén vào cối, chạy vài giây, đổ ra, tráng lại, úp ráo. Không ngâm cụm lưỡi qua đêm. Lau đế máy bằng khăn ẩm, không xối nước. Những thói quen này không tốn thêm bao nhiêu thời gian nhưng khác biệt rất lớn sau một hai năm. Lịch vệ sinh sâu và thay chi tiết theo định kỳ có ở các trang chuyên về bảo dưỡng.

Câu hỏi thường gặp

Máy xay sinh tố xay đá được không?

Phần lớn máy xay gia đình xay được đá khi có đủ chất lỏng và lượng đá vừa phải. Xay đá khô liên tục làm mòn lưỡi, khớp nối và xước cối. Chỉ những máy ghi rõ có chế độ xay đá khô mới nên làm việc đó; đọc kỹ sách hướng dẫn.

Vì sao xay súp nóng bị bật nắp?

Chất lỏng nóng bị lưỡi đánh mạnh tạo hơi rất nhanh, áp lực trong cối kín tăng và đẩy nắp lên. Để món nguội bớt, đổ ít, mở lỗ thoát hơi, che khăn giữ nắp và bắt đầu ở tốc độ thấp. Nếu máy không cho phép xay đồ nóng thì để nguội hẳn.

Khớp nối máy xay bị mòn có thay được không?

Ở nhiều máy, khớp nối là phụ tùng thay được qua nơi bảo hành hoặc mua đúng mẫu. Việc thay ở một số máy cần tháo phần đế, nên để thợ làm. Nếu khớp nối mòn nhanh, xem lại thói quen xay đá khô và xay hỗn hợp đặc.

Xay khô hạt bằng cối sinh tố có hại không?

Cối sinh tố to được thiết kế cho chất lỏng. Xay khô trong đó, hạt văng lên thành, lưỡi quay trong khoảng trống, cối xước và động cơ nóng. Dùng cối khô đi kèm nếu có, xay lượng nhỏ theo nhịp ngắn.

Máy xay tự ngắt rồi có dùng lại ngay được không?

Không nên. Rút điện và để máy nguội theo thời gian ghi trong sách hướng dẫn. Trước khi dùng lại, thêm chất lỏng hoặc bớt nguyên liệu để máy không bị quá tải lần nữa.

Có nên tra dầu vào trục lưỡi khi máy kêu rít?

Không tự ý tra dầu ăn hay dầu máy vào trục lưỡi; dầu có thể lẫn vào thực phẩm và làm hỏng gioăng. Tiếng rít thường do ổ trục mòn hoặc rỉ; hãy hỏi nơi bảo hành về việc thay cụm lưỡi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138