Máy lau sàn hơi nước không hợp với phần lớn sàn gỗ, nhất là sàn gỗ công nghiệp: hơi nước nóng len vào khe nối giữa các ván, làm lõi ván ngấm ẩm và phồng mép, mà hư hại kiểu này thường không sửa được bằng cách để khô. Với sàn gỗ tự nhiên, hơi nóng lặp lại có thể làm mờ, bong lớp phủ bề mặt. Nhiều đơn vị sản xuất và thi công sàn gỗ khuyến cáo không dùng hơi nước, và lau sai cách có khi ảnh hưởng tới bảo hành sàn.
Ngược lại, trên gạch men, khe ron, bồn rửa, bếp, máy hơi nước có những việc làm khá tốt. Bài này nói rõ vì sao hơi nước và gỗ không hợp nhau, câu "diệt 99,9% vi khuẩn bằng hơi nước" cần đọc thế nào, những nguy cơ về bỏng, và những chỗ trong nhà máy hơi nước thật sự có ích.
Hơi nước làm gì với ván gỗ
Sàn gỗ công nghiệp phổ biến ở căn hộ trong nước có lõi là tấm sợi gỗ ép mật độ cao, phủ lớp vân trang trí và lớp chống mài mòn bên trên. Mặt trên chịu nước khá ổn trong thời gian ngắn, nhưng khe nối giữa các ván và mép ván là chỗ lõi gỗ lộ ra gần nhất. Lõi sợi gỗ gặp ẩm sẽ trương lên, và đã trương thì hiếm khi co về như cũ.
Máy lau hơi nước đẩy hơi nóng xuống sát mặt sàn dưới tấm khăn. Hơi nước có thể đi vào những khe rất nhỏ mà nước lau thường khó vào, rồi ngưng tụ thành nước trong khe. Mỗi lần lau thêm một chút ẩm; sau vài tuần đến vài tháng, mép ván bắt đầu nhô lên thành gờ, sờ thấy dưới chân, nhìn nghiêng thấy rõ. Hiện tượng này hay xuất hiện trước ở khu bếp, cửa ban công, nơi lau nhiều nhất.
Sàn gỗ tự nhiên có lớp phủ dầu, sơn hoặc vecni. Nhiệt và ẩm lặp lại có thể làm lớp phủ mờ đi, trắng đục, hoặc bong ở chỗ đã mòn. Gỗ tự nhiên còn co ngót theo độ ẩm, nên hơi nước đi vào khe ván cũng không tốt. Sàn nhựa vân gỗ dạng tấm dán hay hèm khoá chịu nước tốt hơn, nhưng keo dán và lớp đế với nhiệt độ cao cũng là chuyện cần hỏi nhà cung cấp.
Sàn nào hợp, sàn nào không với máy lau hơi nước
Bảng dưới là hướng dẫn chung theo loại sàn. Khuyến cáo của nhà sản xuất sàn nhà bạn luôn đứng trước bảng này.
| Loại sàn | Mức phù hợp | Lý do |
|---|---|---|
| Gạch men, gạch ceramic tráng men | Thường hợp | Bề mặt kín, chịu nhiệt; khe ron hưởng lợi từ hơi nóng làm mềm bẩn |
| Gạch granite, gạch bóng kính | Thường hợp | Cẩn thận vệt nước nếu khăn bẩn; không cần lau lâu một chỗ |
| Sàn gỗ công nghiệp | Không nên | Lõi sợi gỗ ở mép ván trương nở khi ngấm ẩm |
| Sàn gỗ tự nhiên | Không nên | Lớp phủ có thể mờ, bong; gỗ co ngót theo ẩm |
| Sàn nhựa vân gỗ, vinyl | Hỏi nhà cung cấp | Một số loại chịu được, một số loại keo, đế không chịu nhiệt lâu |
| Đá tự nhiên như đá cẩm thạch | Hỏi đơn vị thi công | Đá xốp, lớp chống thấm bề mặt có thể bị ảnh hưởng |
| Gạch không tráng men, gạch nung đất | Thận trọng | Hút ẩm nhiều, dễ loang |
Một điểm nữa: máy hơi nước thường nặng đầu và dễ để quên một chỗ khi đang trả lời điện thoại. Đặt máy đứng yên trên sàn khi đang phun hơi là cách nhanh nhất để làm hỏng một mảng sàn, kể cả sàn gạch tráng men có lớp phủ đặc biệt.
Câu "diệt 99,9% vi khuẩn bằng hơi nước" nên đọc thế nào
Nhiệt diệt khuẩn cần nhiệt độ và thời gian. Hơi nước ra khỏi nồi đun có nhiệt độ cao, nhưng khi đi qua tấm khăn và chạm sàn, nhiệt độ ở mặt sàn thấp hơn nhiều và chỉ giữ được trong khoảnh khắc máy đi qua. Diệt vi sinh vật bằng nhiệt cần đạt đủ nhiệt và đủ thời gian tiếp xúc.
Phép thử thường ở điều kiện kiểm soát. Con số phần trăm cao trên hộp thường đến từ thử nghiệm trên bề mặt mẫu, với thời gian giữ hơi xác định. Khi bạn đẩy máy đi liên tục trên sàn nhà, điều kiện khác xa. Câu quảng cáo không sai về thử nghiệm, nhưng không đồng nghĩa với kết quả ở sàn nhà bạn.
Làm sạch mới là phần chính. Phần lớn lợi ích của máy hơi nước đến từ việc làm mềm và gỡ bẩn, dầu mỡ bằng nhiệt, rồi khăn mang bẩn đi. Sàn sạch bẩn hữu cơ thì cũng ít chỗ cho vi sinh vật bám. Đó là lợi ích có thật, không cần thổi phồng.
Khăn bẩn làm hỏng tất cả. Khăn đã bẩn mà tiếp tục lau thì hơi nóng chỉ làm ấm vết bẩn và kéo đi chỗ khác. Lau khu bẩn nặng nên thay khăn giữa chừng.
An toàn khi dùng máy hơi nước trong nhà
Máy lau hơi nước tạo ra hơi rất nóng, và đó là nguy cơ thật cho người dùng, trẻ nhỏ, vật nuôi. Những nguyên tắc chung:
- Không chĩa đầu phun về phía người, vật nuôi, không lau khi trẻ đang bò hay chơi trên sàn.
- Chỉ châm nước khi máy đã tắt, rút điện và nguội theo thời gian sách hướng dẫn nêu; mở nắp bình khi còn áp suất có thể bị hơi phụt ra.
- Không dùng nước có pha chất tẩy, tinh dầu, nước lau sàn trong bình nếu sách hướng dẫn không cho phép.
- Cất máy xa tầm tay trẻ em sau khi dùng, vì đầu lau và khăn còn nóng một lúc.
- Không dùng trên ổ cắm, công tắc, thiết bị điện, hay chỗ có dây điện lộ.
- Dùng ổ cắm chắc chắn, không dùng chung ổ kéo dài với thiết bị công suất lớn khác như bếp điện, ấm siêu tốc.
Máy hơi nước có vẻ hiền vì trông giống cây lau nhà, nhưng về nguy cơ bỏng nó gần với bàn là hơi nước cầm tay hơn là cây lau. Đọc phần cảnh báo trong sách hướng dẫn trước lần dùng đầu tiên.
Những chỗ máy hơi nước thật sự có ích
Công bằng với loại máy này: có những việc nó làm tốt hơn lau tay. Khe ron gạch nhà tắm và bếp, nơi cặn xà phòng và dầu mỡ bám lâu ngày, là ví dụ rõ nhất; hơi nóng làm mềm cặn để bàn chải đi kèm gỡ ra dễ hơn. Bếp nấu bằng gạch men, mặt đá chịu nhiệt, chân bồn cầu, vòi nước, ray cửa kính nhôm cũng là chỗ hơi nước làm tốt.
Nhiều máy có đầu phun cầm tay tách rời và các đầu bàn chải nhỏ, khi đó nó thành máy vệ sinh hơi nước đa năng hơn là máy lau sàn. Với nhà toàn sàn gạch men, ít thảm, có người thích làm sạch không dùng hoá chất mạnh, đây là một lựa chọn có lý.
Nhưng nếu nhà bạn chủ yếu là sàn gỗ, hoặc chỉ có khu bếp lát gạch còn lại là sàn gỗ, máy hơi nước chỉ dùng được ở một góc nhỏ. Lúc đó, cây lau phẳng với khăn vắt kỹ và dung dịch phù hợp loại sàn sẽ hữu ích hơn. Cách lau từng loại sàn cụ thể có nhiều hướng dẫn chuyên về vệ sinh nhà ở.
Nói cách khác, máy hơi nước nên được nhìn như một dụng cụ cho khu ướt của nhà, nhà tắm và bếp, chứ không phải cây lau chính cho mọi căn phòng. Nhìn đúng vai trò đó thì bạn ít thất vọng và cũng ít làm hỏng sàn.
Mùa nồm và cặn nước: hai chuyện ít được nhắc
Ở các tỉnh phía Bắc, nhiều gia đình nghĩ tới máy lau hơi nước đúng vào mùa nồm, khi sàn nhà lúc nào cũng nhớp. Đây lại là lúc máy hơi nước ít hợp nhất: không khí đã gần bão hoà hơi nước, sàn khó khô, lau bằng hơi nước thêm một lớp ẩm nóng lên mặt sàn, và hơi nước đó ngưng tụ lại ngay khi nguội. Sàn có thể trơn hơn, lâu khô hơn, và với sàn gỗ thì nguy cơ phồng ván tăng lên rõ. Trong những ngày nồm, lau bằng khăn khô hút nước và giữ cửa đóng, kết hợp hút ẩm hoặc chế độ khô của điều hoà, thường hiệu quả hơn.
Chuyện thứ hai là cặn trong bình đun. Nước máy ở nhiều nơi có độ cứng, và mỗi lần đun, cặn khoáng đọng lại trong nồi hơi và đường dẫn. Sau một thời gian, hơi ra yếu, có tiếng lục bục, thậm chí phun ra những giọt nước lẫn cặn trắng để lại vệt trên gạch. Sách hướng dẫn thường chỉ định loại nước nên dùng và cách khử cặn; làm theo đúng hướng dẫn đó, không tự đổ chất tẩy vào bình.
Hai chuyện này không làm máy hơi nước thành món đồ tệ, nhưng chúng giải thích vì sao nhiều người mua rồi dùng thưa dần: máy hợp nhất trong những tháng khô, và đòi một chút chăm sóc mà quảng cáo không nhắc.
Sàn gỗ đã lỡ bị lau hơi nước: làm gì tiếp
Nếu bạn đã lau hơi nước trên sàn gỗ một thời gian, đừng hoảng. Những việc dưới đây giúp bạn biết tình trạng và hạn chế hư thêm.
- Ngừng dùng máy hơi nước trên sàn gỗ ngay.
- Nhìn nghiêng dưới ánh sáng ngang và sờ bằng tay dọc khe ván ở khu hay lau nhất, xem có gờ nhô lên không.
- Giữ phòng thông thoáng, tránh lau ướt thêm trong vài tuần, để ván khô dần; với vết phồng nhẹ do ẩm bề mặt, đôi khi ván co lại một phần.
- Ghi lại vị trí, chụp ảnh các chỗ phồng để theo dõi qua thời gian.
- Nếu ván phồng rõ, hở khe, kêu khi bước, liên hệ đơn vị thi công sàn để kiểm tra; ván hỏng thường phải thay từng tấm.
- Khi hỏi bảo hành sàn, trình bày thật cách đã lau; nhiều điều khoản bảo hành sàn gỗ loại trừ hư hại do ẩm.
Bài học lớn nhất là đọc khuyến cáo của sàn trước khi mua thiết bị làm sạch. Hướng dẫn bảo quản thường có trong hồ sơ bàn giao nhà hoặc tài liệu đi kèm sàn, và nó nói rõ nên lau bằng gì.
Câu hỏi thường gặp
Sàn gỗ công nghiệp chống nước có dùng máy hơi nước được không?
Chữ chống nước trên sàn gỗ công nghiệp thường nói về khả năng chịu nước trên bề mặt trong một thời gian nhất định, không phải chịu hơi nóng đi vào khe ván lặp lại. Nhiều nhà sản xuất vẫn khuyến cáo không dùng hơi nước. Bạn nên đọc tài liệu của chính loại sàn nhà mình.
Lau hơi nước ở mức hơi thấp nhất có an toàn cho sàn gỗ không?
Mức hơi thấp giảm lượng ẩm nhưng không loại bỏ nguy cơ, vì vấn đề là ẩm và nhiệt lặp lại theo thời gian ở khe ván. Nếu nhà sản xuất sàn không cho phép, mức nào cũng là rủi ro. Cây lau phẳng với khăn vắt khô là cách an toàn hơn.
Máy hơi nước có thay được nước lau sàn khử khuẩn không?
Máy hơi nước làm sạch tốt bằng nhiệt trên bề mặt chịu nhiệt, nhưng khử khuẩn thật sự cần đủ nhiệt độ và thời gian tiếp xúc, điều khó đạt khi đẩy máy liên tục. Với khu cần vệ sinh kỹ như nhà có người ốm, nên theo hướng dẫn của cơ sở y tế về dung dịch và cách làm.
Có nên cho giấm hoặc tinh dầu vào bình máy hơi nước?
Chỉ khi sách hướng dẫn cho phép. Giấm, tinh dầu và chất tẩy có thể làm hỏng bình đun, gioăng và đường dẫn hơi, hoặc tạo mùi hắc khi bị đun nóng. Muốn khử cặn máy, làm theo cách nhà sản xuất hướng dẫn.
Máy hơi nước có dùng được cho nệm, sofa không?
Một số máy có đầu chuyên cho vải, nhưng hơi nước làm vải và lớp mút bên trong ẩm, nếu không khô kịp có thể sinh mùi, mốc, nhất là trong mùa nồm. Thử ở chỗ khuất trước, dùng lượng hơi ít, phơi thoáng sau khi làm, và tránh với vải không chịu nhiệt.
Nhà có trẻ nhỏ có nên dùng máy hơi nước không?
Có thể dùng nếu cẩn thận: lau khi trẻ không ở cùng phòng, cất máy ngay sau khi dùng, không để dây điện vắt ngang lối đi. Đầu phun và khăn còn nóng một lúc sau khi tắt. Với sàn gỗ trong phòng trẻ, nên dùng cách lau khác.