Con số "5 lít", "6 lít" trên hộp nồi chiên không dầu là thể tích của giỏ hoặc buồng nấu, còn lượng đồ ăn bạn chiên giòn được mỗi mẻ lại phụ thuộc vào diện tích đáy giỏ, vì món muốn giòn phải xếp một lớp. Hai giỏ cùng số lít có thể chênh nhau đáng kể về diện tích đáy nếu một giỏ sâu, một giỏ nông. Đây là lý do nhiều người mua nồi "to" về vẫn thấy mỗi mẻ chỉ được mười cái cánh gà.
Bài này không bàn chuyện nên mua bao nhiêu lít, vì việc chọn mua có cẩm nang riêng ở các trang khác. Ở đây chỉ làm rõ một điều quảng cáo không nói: con số in to trên hộp đo cái gì, vì sao nó ít liên quan đến số miếng ra giòn, và cách bạn tự đo một chiếc giỏ bằng thước dây trong vòng một phút.
Số lít trên hộp đang đo cái gì
Dung tích là thể tích, tức là đáy nhân chiều cao. Một chiếc giỏ đáy rộng nhưng nông và một chiếc giỏ đáy hẹp nhưng sâu có thể cho ra cùng một con số lít. Với nồi cơm hay nồi nấu canh, thể tích đúng là thứ bạn cần, vì nước và gạo lấp đầy chiều sâu. Với nồi chiên, chiều sâu phần lớn là khoảng trống cần để gió chạy, không phải chỗ để đồ ăn.
Thêm một điểm mờ nữa: không có cách ghi thống nhất giữa các nơi bán. Có máy ghi thể tích giỏ, có máy ghi thể tích cả buồng nấu bao quanh giỏ, có máy ghi tổng hai giỏ của loại hai ngăn. Con số khác nhau, nhưng mắt người mua chỉ thấy chữ số to nhất trên hộp. Không ai sai luật ở đây cả, nhưng con số đó gần như không trả lời được câu hỏi bạn thực sự quan tâm: một mẻ chiên được bao nhiêu miếng giòn.
Ngoài ra, sách hướng dẫn của nhiều máy còn ghi một vạch đầy tối đa trong giỏ. Vạch đó thường thấp hơn miệng giỏ khá nhiều, vì đồ ăn phải cách thanh nhiệt một khoảng an toàn. Như vậy phần thể tích dùng được đã nhỏ hơn số trên hộp ngay từ đầu, trước cả khi tính chuyện xếp một lớp.
Vì sao món giòn chỉ dùng đáy giỏ
Món ra giòn khi gió nóng lướt qua toàn bộ bề mặt và mang hơi nước đi. Khi bạn chất hai ba lớp cánh gà, lớp dưới bị lớp trên che, hơi nước từ lớp trên rơi xuống đọng lại, thành ra lớp dưới được hấp chứ không được nướng. Kết quả quen thuộc là mẻ cánh gà mặt trên vàng giòn, mặt dưới nhợt và mềm, và bạn phải nướng thêm mười phút để cứu, trong khi lớp trên bắt đầu khô cứng.
Vì thế với nhóm món cần giòn như cánh gà, đùi gà, cá, chả giò, đậu phụ, miếng thịt tẩm, lượng đồ ăn một mẻ gần như tỉ lệ thuận với diện tích đáy giỏ. Chiều cao giỏ hầu như không giúp gì. Món cắt nhỏ như khoai tây que hay rau củ thì chất dày hơn một chút được, vì bạn lắc giỏ giữa chừng để đảo lớp, nhưng chất quá nửa giỏ là khoai bắt đầu mềm.
Ngược lại, có những việc dùng được cả chiều sâu: hâm một bát cơm chiên, nướng nguyên con gà nhỏ đặt đứng, làm bánh trong khuôn tròn. Nếu đó là việc chính nhà bạn định làm, số lít có ý nghĩa hơn. Còn nếu bạn mua để chiên giòn cho cả nhà, hãy nghĩ theo đơn vị mặt phẳng.
Tự đo và tính diện tích đáy giỏ trong một phút
Bạn không cần biết thông số kỹ thuật nào. Một chiếc thước dây và máy tính trên điện thoại là đủ, kể cả khi đứng ở cửa hàng hay khi vừa mở hộp.
- Rút giỏ ra, nhìn đáy. Đo phần đáy phẳng thật sự, không đo miệng giỏ, vì nhiều giỏ loe ra phía trên và phần đáy nhỏ hơn hẳn miệng.
- Giỏ tròn: đo đường kính đáy, chia đôi lấy bán kính, rồi tính bán kính nhân bán kính nhân 3,14. Ví dụ giả định: đáy rộng 20 cm thì bán kính 10 cm, diện tích khoảng 314 cm vuông.
- Giỏ vuông hoặc chữ nhật: nhân chiều dài với chiều rộng đáy. Ví dụ giả định: đáy 21 nhân 21 cm thì khoảng 441 cm vuông, nhiều hơn giỏ tròn 20 cm chừng bốn phần mười dù hai máy có thể ghi cùng số lít.
- Trừ phần chiếm chỗ: nhiều giỏ có gờ, có tấm vỉ nâng, có góc bo tròn. Ước chừng trừ đi một phần mười cho các phần không dùng được.
- Đặt một món quen thuộc lên giấy theo kích thước đó và đếm. Cách dễ nhất là cắt một tờ giấy bằng đáy giỏ rồi xếp thử cánh gà sống hay miếng đậu lên, chừa khe hở bằng ngón tay giữa các miếng.
Sau bước cuối, bạn sẽ có con số thực dụng nhất: một mẻ được bao nhiêu miếng. Nhân với số mẻ cần cho một bữa là biết máy đó hợp nhà mình hay không, điều mà số lít trên hộp không bao giờ cho bạn biết.
Một ví dụ giả định: hai giỏ cùng ghi một số lít
Bảng dưới là phép tính minh hoạ cho hai chiếc giỏ tưởng tượng có cùng thể tích nhưng hình dáng khác nhau. Các con số được làm tròn để dễ đọc, không phải thông số của máy nào trên thị trường.
| Đặc điểm | Giỏ A: tròn, sâu | Giỏ B: vuông, nông |
|---|---|---|
| Kích thước đáy (ví dụ giả định) | Đường kính 19 cm | 21 x 21 cm |
| Diện tích đáy ước tính | Khoảng 283 cm vuông | Khoảng 441 cm vuông |
| Chiều sâu dùng được | Sâu hơn, nhiều khoảng trống phía trên | Nông hơn |
| Cánh gà xếp một lớp, chừa khe | Khoảng 7 đến 8 cái | Khoảng 11 đến 13 cái |
| Hợp với | Món chất được như khoai que, hâm cơm, gà nhỏ để đứng | Món cần giòn từng miếng: cánh gà, cá, đậu, chả giò |
| Số mẻ cho 24 cái cánh gà | Ba mẻ | Hai mẻ |
Hai máy trong ví dụ có thể nằm cạnh nhau trên kệ với cùng một con số lít in to. Nếu bạn chủ yếu chiên cánh gà cho bốn người, giỏ B tiết kiệm một mẻ mỗi bữa, tức là thêm gần hai mươi phút. Không phải giỏ nào cũng thắng giỏ nào: giỏ A hợp hơn khi bạn hay nướng nguyên khối hay làm bánh trong khuôn. Điều quan trọng là bạn so đúng đơn vị.
Hai ngăn, giỏ lớn, dạng lò: những chỗ số lít càng gây hiểu nhầm
Máy hai ngăn ghi tổng dung tích. Hai giỏ nhỏ cộng lại có thể ghi con số lớn, nhưng mỗi ngăn riêng thì đáy hẹp. Bạn được lợi ở chỗ nấu hai món khác nhau cùng lúc, chứ không được một mặt phẳng lớn để chiên mười hai miếng cá cùng một mẻ.
Giỏ to chưa chắc chín đều hơn. Giỏ càng rộng, gió từ quạt phía trên càng khó phủ đều tới mép. Nhiều người thấy miếng ở giữa giỏ vàng hơn miếng sát thành. Đảo vị trí miếng giữa chừng giải quyết được phần lớn chuyện này.
Máy dạng lò có nhiều khay ghi số lít của cả buồng. Buồng cao chứa được ba khay, nhưng khay trên cùng gần thanh nhiệt thường chín nhanh hơn hẳn khay dưới. Dùng cả ba tầng cùng lúc thường phải đổi chỗ khay, nên con số lớn không quy đổi thẳng thành gấp ba lượng đồ ăn.
Thể tích lớn đồng nghĩa với thân máy lớn. Máy to chiếm chỗ trên bàn bếp, cần khoảng hở phía sau và phía trên để thoát hơi nóng theo sách hướng dẫn. Với bếp nhà phố hay căn hộ nhỏ, chỗ đặt đôi khi là giới hạn thật trước cả chuyện tiền.
Giỏ quá to cho nhà ít người cũng có cái dở
Sau khi biết số lít không nói hết, nhiều người kết luận cứ mua giỏ thật to cho chắc. Với nhà một hai người, giỏ quá to lại có những bất tiện riêng mà ít ai nhắc. Thứ nhất, buồng nấu lớn cần nhiều thời gian và điện hơn để làm nóng, trong khi bạn chỉ chiên một đĩa nhỏ. Thứ hai, vài miếng đồ ăn nằm lọt thỏm giữa giỏ rộng thì gió đi vòng qua chỗ trống nhiều hơn là qua món ăn, mép miếng có khi khô trước khi phần giữa vàng đều.
Thứ ba là chuyện dọn rửa và cất giữ. Giỏ to khó xoay trong bồn rửa nhỏ, chiếm gần hết một ngăn máy rửa bát nếu nhà có máy, và thân máy cồng kềnh khó cất vào tủ khi không dùng. Nhiều người kể rằng chiếc nồi chiên to được để lại trên bàn bếp vì ngại cất, rồi chiếm luôn chỗ thớt và chỗ sơ chế.
Không có cỡ nào đúng cho mọi nhà. Ý của phần này chỉ là: số lít lớn không tự động là lợi thế, cũng như số lít nhỏ không tự động là bất lợi. Cách so có ích vẫn là quy về diện tích đáy giỏ và số miếng một mẻ, rồi đặt cạnh số người ăn và món hay nấu của nhà bạn.
Tự hỏi gì trước khi tin con số trên hộp
Câu hỏi đầu tiên nên là nhà bạn hay chiên món gì nhất và mỗi bữa cần bao nhiêu miếng. Câu hỏi này nghe đơn giản, nhưng nó lập tức biến con số trừu tượng thành một con số đo được. Gia đình hai người ăn cánh gà mỗi tuần một lần thì gần như giỏ nào cũng đủ; nhà năm người hay làm cá chiên cho bữa tối thì diện tích đáy là chuyện quyết định.
Câu hỏi thứ hai là bạn có ngại chia mẻ không. Có người không phiền, vì trong lúc mẻ đầu đang chạy thì họ nấu canh, và mẻ đầu ăn trước cho trẻ. Có người thấy mẻ đầu nguội là hỏng bữa. Không có câu trả lời đúng chung, chỉ có thói quen của nhà bạn.
Câu hỏi thứ ba là đo thật, đừng nhìn ảnh. Ảnh quảng cáo thường chụp giỏ cận cảnh với vài miếng đồ ăn nhỏ đặt khéo, trông rộng rãi hơn thực tế. Nếu mua trực tuyến, hãy tìm kích thước đáy giỏ trong phần mô tả hoặc hỏi người bán con số đó thay vì số lít. Nếu người bán không trả lời được, đó cũng là một thông tin. Cách tự thử khi mở hộp nhận hàng có bài riêng ở danh mục tự thử khi mua.
Câu hỏi thường gặp
Giỏ tròn hay giỏ vuông chiên được nhiều hơn?
Với cùng một bề ngang, giỏ vuông có diện tích đáy lớn hơn giỏ tròn khoảng một phần tư, vì góc vuông là chỗ đặt thêm được đồ ăn. Nhưng hai máy hiếm khi có cùng bề ngang, nên cách chắc nhất vẫn là đo đáy thật và tính diện tích như hướng dẫn trong bài.
Có nên đổ đầy giỏ khoai tây que một lần cho nhanh không?
Chất đầy thì khoai phía dưới và giữa giỏ được hấp hơn là nướng, ra mềm và nhạt màu. Nếu vẫn muốn làm một mẻ lớn, chất tối đa khoảng nửa giỏ và lắc mạnh hai đến ba lần trong lúc nấu. Đổi lại, thời gian thường dài hơn hai mẻ nhỏ cộng lại không bao nhiêu.
Vỉ nâng hai tầng bán kèm có nhân đôi lượng đồ ăn không?
Vỉ nâng tạo thêm một mặt phẳng, nhưng tầng trên che bớt gió và nhiệt cho tầng dưới. Tầng dưới thường chín chậm hơn và ít giòn hơn, nên bạn phải đổi tầng giữa chừng. Nó hữu ích cho món không cần giòn như xiên rau, nhưng không thay được một giỏ có đáy rộng hơn.
Con số lít trên hộp có liên quan đến công suất máy không?
Có liên quan lỏng lẻo: máy to thường có thanh nhiệt và quạt mạnh hơn để làm nóng buồng lớn hơn. Nhưng công suất ghi trên hộp không cho biết món chín đều hay nhanh tới đâu, vì còn phụ thuộc thiết kế luồng gió. Chuyện đọc con số công suất được bàn kỹ ở danh mục chiêu quảng cáo.
Làm sao biết diện tích đáy khi mua trực tuyến mà không có hàng để đo?
Tìm trong phần thông số kích thước giỏ hoặc kích thước khay, không phải kích thước thân máy. Nếu chỉ có thân máy, hỏi người bán đường kính hoặc chiều dài chiều rộng đáy giỏ. Ảnh chụp giỏ đặt cạnh một vật quen thuộc như chiếc đĩa ăn cũng giúp bạn ước lượng tốt hơn ảnh quảng cáo.