ChanThat.comChân Thật
Máy xay sinh tố, máy ép chậm, máy làm sữa hạt

Cối máy xay bị ố vàng, đục mờ, ám mùi tỏi: vì sao nhựa xuống cấp và khi nào nên thay

Cối máy xay nhựa ố vì sắc tố cà rốt, nghệ; đục vì xước li ti từ đá và hạt; ám mùi vì dầu tỏi ngấm vào gioăng. Cái nào xử lý được, cái nào là lúc thay cối.

Close view of a cloudy yellow-tinged plastic blender jar drying upside down on a sunny windowsill in Hue, a clear glass jar beside it, morning sunlight

Cối máy xay nhựa bị ố vàng chủ yếu do sắc tố trong cà rốt, nghệ, cà chua, củ dền bám vào bề mặt nhựa; bị đục mờ vì vô số vết xước li ti do đá, hạt cứng và lưỡi dao tạo ra; còn ám mùi tỏi, hành là do tinh dầu và chất béo ngấm vào nhựa và gioăng cao su. Ba hiện tượng này là quá trình mài mòn bình thường của cối nhựa, không phải dấu hiệu bị bán hàng giả. Vết ố thường xử lý được một phần; vết đục do xước thì không đảo ngược được.

Bài này giải thích vì sao từng hiện tượng xảy ra, cách làm sạch an toàn, những dấu hiệu cho thấy đã đến lúc thay cối, và chuyện chọn cối nhựa, thuỷ tinh hay inox đánh đổi những gì. Nội dung về nhựa dừng ở mức hiểu biết phổ thông; bài không khẳng định cối cũ gây bệnh, chỉ nêu những lý do hợp lý để thay.

Vì sao cối mới trong veo mà vài tháng đã khác

Cối máy xay gia đình phổ biến nhất làm bằng nhựa trong, cứng, nhẹ và chịu va đập tốt hơn thuỷ tinh. Nhựa trong có một điểm yếu: bề mặt mềm hơn đá viên, hạt khô và lưỡi dao thép. Mỗi lần bạn xay đá hay hạt, vô số va chạm nhỏ để lại vết xước rất mảnh. Một vài vết không thấy gì, nhưng hàng nghìn vết chồng lên nhau làm ánh sáng bị tán xạ, và cối trông đục như kính mờ.

Vết xước còn tạo ra chỗ bám. Bề mặt nhẵn thì sắc tố, dầu và cặn dễ trôi; bề mặt sần thì giữ lại. Vì thế cối càng xước càng dễ ố, càng dễ ám mùi. Đây là lý do cối cũ ố nhanh hơn hẳn cối mới khi xay cùng một món.

Nhiệt cũng góp phần. Rửa cối bằng nước quá nóng, cho vào máy rửa bát ở chế độ nhiệt cao, hoặc xay đồ còn nóng có thể làm một số loại nhựa mờ đi nhanh hơn. Mức chịu nhiệt khác nhau theo vật liệu, nên chỗ đáng tin nhất là sách hướng dẫn của chính máy bạn.

Ố, đục, ám mùi: phân biệt để xử lý đúng

Ba hiện tượng hay đi cùng nhau nhưng nguyên nhân khác nhau, cách xử lý cũng khác. Bảng dưới giúp bạn nhìn cối của mình và biết cái gì làm được, cái gì không.

Hiện tượngNhìn thấy gìNguyên nhân chínhXử lý được không
Ố màuVệt vàng cam, hồng đỏ, nhất là ở đáy và quanh lưỡiSắc tố cà rốt, nghệ, cà chua, củ dền, dầu điềuThường giảm được nhiều, có khi hết
Đục mờCối trông như kính mờ, không còn trongXước li ti do đá, hạt, lưỡi dao, rửa bằng đồ rápKhông đảo ngược được, chỉ chậm lại
Ám mùiCối sạch mà vẫn còn mùi tỏi, hành, cáTinh dầu và chất béo ngấm vào nhựa, gioăng cao suGiảm được; gioăng ám nặng thì nên thay
Màng nhờnSờ thấy trơn, nước không trôi đềuDầu, bơ hạt, sữa bám lạiRửa sạch được bằng nước rửa chén và nước ấm
Nứt chân chimĐường nứt mảnh quanh đáy hoặc tay cầmNhựa lão hoá, va đập, sốc nhiệtKhông; nên thay cối

Phân biệt được như vậy, bạn sẽ không phí công chà mãi một cái cối đục vì xước, và cũng không vội vứt một cái cối chỉ ố màu mà vẫn còn tốt.

Làm sạch vết ố và khử mùi an toàn

Những cách dưới đây dùng vật liệu quen thuộc trong bếp. Không trộn các chất tẩy với nhau, không dùng chất tẩy mạnh dành cho nhà tắm, và rửa lại thật kỹ bằng nước sạch sau mỗi cách.

  1. Rửa ngay sau khi xay. Đổ nước ấm và vài giọt nước rửa chén vào cối, chạy máy vài giây, đổ ra, tráng lại. Sắc tố chưa kịp bám sâu thì trôi dễ hơn nhiều.
  2. Với vết ố màu, phơi cối đã rửa sạch ở chỗ có nắng nhẹ một thời gian. Ánh nắng làm phai một số sắc tố như sắc tố của cà rốt, cà chua. Đừng để cối dưới nắng gắt quá lâu vì nhựa cũng lão hoá theo thời gian dưới nắng.
  3. Với vết ố cứng đầu, rắc ít muối nở (baking soda) lên miếng bọt biển mềm ẩm, chà nhẹ, rồi tráng sạch. Chà nhẹ thôi; chà mạnh sẽ thêm xước.
  4. Với mùi, ngâm cối và nắp trong nước ấm pha giấm loãng hoặc nước cốt chanh một lúc, sau đó rửa lại bằng nước rửa chén.
  5. Tháo gioăng cao su (nếu cối cho tháo) rửa riêng, lau khô. Gioăng là nơi giữ mùi và nấm mốc nhiều nhất.
  6. Úp ráo cho khô hẳn trước khi đậy nắp cất. Cối đậy kín khi còn ẩm dễ có mùi hôi.

Tránh dùng búi sắt, kem tẩy có hạt, hay dung môi để làm cối "trong lại". Những thứ đó có thể làm vết ố mất đi ngay nhưng để lại lớp xước mới, khiến cối đục hơn và lần sau ố nhanh hơn.

Thói quen nhỏ giúp cối lâu xuống cấp hơn

Không có cách nào giữ cối nhựa trong mãi, nhưng vài thói quen dưới đây làm chậm quá trình đó khá rõ.

  • Dành riêng một cối cho món có màu và mùi mạnh như ớt, tỏi, nghệ, nếu máy có nhiều cối; cối lớn để cho sinh tố.
  • Xay đá và hạt khô ít khi có thể, hoặc dùng cối khô riêng nếu máy có kèm, vì chính chúng gây xước nhiều nhất.
  • Cho chất lỏng vào trước khi xay đá để đá không đập thẳng vào thành cối khô.
  • Không gõ cối vào thành bồn rửa để rũ bã; dùng thìa silicone vét.
  • Không để thức ăn có dầu, có màu nằm lâu trong cối; rửa ngay hoặc ít nhất ngâm nước.
  • Không xay đồ còn sôi, không rót nước sôi vào cối nhựa nếu sách hướng dẫn không cho phép.
  • Rửa bằng bọt biển mềm, không dùng mặt ráp xanh của miếng rửa chén.

Những thói quen này không tốn thêm thời gian bao nhiêu, nhưng có thể là khác biệt giữa một cái cối trông cũ sau một mùa và một cái cối dùng được vài năm.

Gioăng và khe lưỡi: chỗ bẩn ít ai nhìn thấy

Phần lớn người dùng chỉ rửa lòng cối, vì đó là chỗ nhìn thấy. Nhưng nơi giữ mùi và cặn nhiều nhất lại là vòng gioăng cao su giữa cối và cụm lưỡi, cùng khe hẹp quanh trục lưỡi. Nước rửa chén và nước xả chảy qua đây rất nhanh, không kịp cuốn đi lớp sữa, dầu, bột bám trong rãnh. Sau vài tuần, rãnh gioăng có thể có lớp nhờn, rồi đốm đen nếu cối thường xuyên được cất khi còn ẩm.

Cối có cụm lưỡi tháo rời được thì nên tháo ra định kỳ, rửa gioăng riêng bằng bàn chải nhỏ, lau khô rồi lắp lại đúng chiều. Cẩn thận với lưỡi dao: cầm vào phần đế nhựa, không cầm vào cánh lưỡi, không thò tay mò lưỡi trong bồn nước đục. Cối có lưỡi gắn liền thì đổ nước ấm pha nước rửa chén, chạy máy vài giây, đổ ra, rồi dùng bàn chải cán dài cọ quanh chân lưỡi, cũng không chạm tay trần vào lưỡi.

Một điểm hay bị quên là không ngâm cả cụm lưỡi trong nước lâu. Bên dưới lưỡi thường có ổ trục; nước ngấm vào lâu ngày có thể làm trục rít, kẹt hoặc rỉ. Rửa nhanh, xả sạch, úp ngược cho ráo là cách ít rủi ro nhất. Lịch thay gioăng và vệ sinh sâu theo thời gian thuộc phần bảo dưỡng; ở đây chỉ nhắc rằng nếu cối "rửa mãi vẫn hôi", gần như chắc chắn thủ phạm nằm ở gioăng chứ không ở lòng cối.

Khi nào nên thay cối

Có vết nứt, dù nhỏ. Vết nứt chân chim quanh đáy, quanh chỗ lắp lưỡi hay tay cầm có thể lan ra khi xay đá hoặc đồ nặng. Cối nứt khi đang chạy dễ làm văng chất lỏng và mảnh nhựa. Đây là lý do an toàn rõ ràng nhất để thay.

Nước rỉ ở đáy cối. Thường do gioăng chai cứng hoặc cụm lưỡi lỏng. Thay gioăng nếu có bán; nếu không, thay cả cụm hoặc cả cối. Nước rỉ xuống đế máy có động cơ là chuyện không nên để kéo dài.

Mùi lạ không hết dù đã khử nhiều lần. Mùi hôi chua, mùi mốc cho thấy có chỗ bẩn bạn không với tới, thường ở gioăng hoặc khe lưỡi. Không cố dùng tiếp.

Đục đến mức không nhìn được bên trong. Cối đục nặng vẫn xay được, nhưng bạn không thấy độ mịn để dừng đúng lúc, và bề mặt sần giữ bẩn nhiều hơn. Thay là hợp lý nếu có phụ tùng.

Chỉ ố màu mà vẫn trong, kín, không mùi. Không cần thay. Ố màu là chuyện thẩm mỹ. Nhiều người dùng cối ố vàng nhẹ trong nhiều năm.

Cối nhựa, thuỷ tinh hay inox: mỗi loại đánh đổi một thứ

Cối thuỷ tinh không xước dễ như nhựa, ít ám mùi, không ố màu, nhìn rõ bên trong. Đổi lại nó nặng, có thể vỡ khi rơi hoặc khi đổ nước lạnh vào cối đang nóng, và nhiều máy dùng cối thuỷ tinh có dung tích nhỏ hơn hoặc lưỡi đặt khác. Người lớn tuổi, nhà có trẻ hay chạm vào bếp có thể thấy cối thuỷ tinh nặng tay.

Cối nhựa nhẹ, khó vỡ, rẻ để thay, nhưng xuống cấp như phân tích ở trên. Có nhiều loại nhựa khác nhau; một số loại nhựa trong thế hệ mới được quảng cáo bền hơn, ít ám mùi hơn và không chứa BPA. Những lời hứa này nên đọc thận trọng: không chứa BPA chỉ nói về một chất cụ thể, không có nghĩa nhựa không bao giờ xước hay ố. Bạn nên chọn sản phẩm có ghi rõ vật liệu và tuân thủ quy định về vật liệu tiếp xúc thực phẩm.

Cối inox không vỡ, không ố, dễ làm sạch mùi, nhưng không nhìn được bên trong nên phải dừng máy mở nắp để kiểm tra. Cối inox thường gặp ở máy xay chuyên dụng hơn. Chọn loại nào là chọn cái nhược điểm bạn chấp nhận được, không có loại nào hoàn hảo.

Câu hỏi thường gặp

Cối máy xay bị ố vàng có độc không?

Vết ố màu từ thực phẩm như cà rốt, nghệ, cà chua là sắc tố bám lên nhựa, theo hiểu biết phổ thông không làm cối trở nên độc. Điều đáng quan tâm hơn là cối có nứt, có mùi lạ hay có chỗ bẩn không rửa được hay không.

Có nên dùng thuốc tẩy để làm cối trắng lại không?

Không nên dùng chất tẩy mạnh dành cho nhà tắm hay quần áo cho cối xay thực phẩm. Chúng có thể làm hỏng nhựa, ám mùi hoá chất và nguy hiểm nếu trộn lẫn. Nắng nhẹ, baking soda, giấm loãng và rửa sạch là đủ cho phần lớn trường hợp.

Đánh bóng có làm cối đục trong trở lại không?

Cối đục do xước li ti ở cả mặt trong lẫn mặt ngoài. Đánh bóng có thể cải thiện mặt ngoài một chút nhưng mặt trong khó làm đều, lại có nguy cơ để lại hoá chất đánh bóng nơi tiếp xúc thực phẩm. Không đáng làm.

Vì sao cối xay tỏi ớt xong rửa vẫn còn mùi?

Tinh dầu của tỏi, ớt, hành bám vào nhựa và đặc biệt vào gioăng cao su. Tháo gioăng rửa riêng, ngâm cối trong nước ấm pha giấm hoặc chanh rồi rửa lại, phơi khô thoáng. Nếu hay xay đồ có mùi, nên có cối riêng.

Cối máy xay cho vào máy rửa bát được không?

Tuỳ máy. Một số cối được ghi là dùng được trên ngăn trên của máy rửa bát, nhiều cối thì không, nhất là cụm lưỡi có ổ trục. Nhiệt độ cao và chất tẩy rửa có thể làm nhựa đục nhanh. Đọc sách hướng dẫn trước khi thử.

Mua cối thay thế ở đâu nếu cối cũ bị nứt?

Hỏi nơi bán hoặc trung tâm bảo hành của nhà sản xuất xem có bán phụ tùng chính hãng cho đúng mẫu máy không. Cối không đúng mẫu có thể khớp lỏng với đế, gây rung và hỏng khớp nối. Trước khi mua máy, nên hỏi luôn chuyện phụ tùng này.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138